İngiltere Başbakanı Keir Starmer, görev süresinin sonunda ülkenin iki yıl öncesine göre "daha iyi durumda" olduğunu savunsa da, ekonomi, sağlık ve dış politika gibi kritik alanlardaki performansı karmaşık bir tablo ortaya koyuyor. İşçi Partisi lideri, 2024'teki seçim zaferinin ardından ülkeyi "yeniden inşa etme" sözü vermişti; ancak enflasyonun düşmesine rağmen büyüme rakamları beklentilerin altında kaldı.
Ekonomide Çarklar Neden Yavaş Dönüyor?
Starmer’ın en büyük vaadi, İngiltere’yi G7 ülkeleri arasında en hızlı büyüyen ekonomi haline getirmekti. Ancak 2024’ün üçüncü çeyreğinde GSYİH %0,1 daralırken, 2025 yılı büyüme tahmini %1,2’ye geriledi. İşsizlik oranı %4,1 ile nispeten düşük seyretse de, reel ücretlerdeki artış enflasyonun gerisinde kaldı. Özellikle imalat sanayisinde üretim endeksi üst üste üç çeyrek düşüş gösterdi. Enerji fiyatlarındaki dalgalanma ve Brexit sonrası ticaret engelleri, ihracatçı firmaların rekabet gücünü zayıflattı.
Hükümetin kamu yatırımlarını artırma planı, bütçe açığının GSYİH’ya oranının %4,5’e yükselmesi nedeniyle sınırlı kaldı. Starmer, vergi artışlarına gitmeyeceğini açıklasa da, işletmelerden gelen “düzenleyici yük fazla” şikayetleri yatırım ortamını olumsuz etkiledi. IMF, İngiltere ekonomisinin potansiyel büyüme hızının altında seyrettiği uyarısında bulundu.
Sağlık ve Sosyal Politikalarda Karma Tablo
Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), Starmer’ın öncelikleri arasında ilk sıradaydı. Bekleme listeleri 2024’te 7,8 milyon kişiyle rekor kırmışken, hükümetin 2025 hedefi 7 milyonun altına inmekti. Ancak son verilere göre liste 7,5 milyona ancak geriledi. Doktor ve hemşire maaşlarına yapılan %8’lik zam, sağlık çalışanlarının grevlerini sonlandırsa da, personel açığı 100 bini aştı. Özel sektörle yapılan anlaşmalar sayesinde bazı ameliyatlar hızlandırıldı, ancak hastanelerdeki yoğun bakım yatak doluluk oranı %95’lerde seyrediyor.
Eğitim alanında, okul bütçelerine yapılan ek kaynakla öğretmen maaşları artırıldı; ancak öğrenci başarı testlerinde pandemi öncesi seviyelere dönülemedi. Konut krizinde ise yılda 300 bin yeni konut hedefi tutturulamadı; 2024’te sadece 220 bin konut inşa edildi. Kiralık konut fiyatlarının %12 artması, özellikle genç seçmenler arasında memnuniyetsizlik yarattı.
Dış Politikada Avrupa’ya Dönüş Çabaları
Brexit sonrası AB ile ilişkileri onarmak Starmer’ın önemli dış politika hedefiydi. Mayıs 2025’te imzalanan yeni güvenlik ve ticaret anlaşması, gümrük kontrollerini hafifletse de, hizmet ticareti ve balıkçılık kotaları konusunda anlaşmazlıklar sürüyor. Fransa ile göçmen krizi nedeniyle yaşanan gerginlik, Manş Denizi’nde 2024’te 30 bin düzensiz geçişle tırmanışa geçti. Starmer’ın Ruanda planını iptal etmesi, insan hakları örgütlerinden destek alırken, kamuoyunda “sınır güvenliği zafiyeti” eleştirilerine yol açtı.
Ukrayna’ya askeri yardım konusunda İngiltere, ABD’den sonra en büyük ikinci bağışçı olmaya devam etti; ancak savunma harcamalarının GSYİH’ya oranı %2,3’te kalırken, ordu envanterindeki zırhlı araç sayısındaki azalma eleştiri konusu oldu. Çin’le ilişkilerde ise “pragmatik denge” politikası izlendi; ticaret hacmi %5 artsa da, teknoloji transferi kısıtlamaları devam etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Starmer döneminde Türkiye-İngiltere ticaret hacmi 26 milyar dolara ulaştı; ancak Brexit sonrası imzalanan STA’nın kapsamı genişletilemedi. Türk ihracatçılar, özellikle tekstil ve otomotiv yan sanayide, İngiltere’nin yeni gümrük prosedürlerinden olumsuz etkilendi. Starmer’ın AB’ye yakınlaşma çabası, Türkiye’nin AB ile ilişkilerinde dolaylı bir etki yaratabilir; ancak İngiltere’nin savunma sanayisinde Türkiye’yle işbirliği, özellikle insansız hava araçları konusunda sınırlı kaldı. Türkiye’nin KKTC politikasına yönelik İngiltere’nin tutumunda değişiklik olmadı.
