Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, bu hafta Brüksel'de Avrupa Birliği (AB) liderleriyle bir araya gelerek geçtiğimiz yıl Semerkant'ta düzenlenen AB-Orta Asya Zirvesi'nde alınan kararların uygulanmasını değerlendirdi. Ziyaretin ana gündem maddesi, Çin ile Avrupa'yı Orta Asya üzerinden birbirine bağlayan Orta Koridor (Middle Corridor) ticaret rotasının canlandırılması oldu. Bu rota, geleneksel Kuzey Koridoru'na alternatif olarak Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden geçerek Avrupa'ya ulaşıyor. Tokayev'in ziyareti, bölgesel bağlantısallığı artırma ve enerji iş birliğini güçlendirme çabalarının bir parçası olarak görülüyor.
Gelişmenin Arka Planı
Orta Koridor, 2013 yılında Çin Devlet Başkanı Xi Jinping tarafından duyurulan Kuşak ve Yol Girişimi'nin (Belt and Road Initiative) önemli bir bileşenidir. Ancak Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırıları ve ardından uygulanan yaptırımlar, geleneksel Kuzey Koridoru'nun (Rusya üzerinden geçen hat) güvenilirliğini sorgulanır hale getirdi. Bu durum, Orta Koridor'a olan ilgiyi önemli ölçüde artırdı. AB, 2022'den bu yana bölgeye 10 milyar avro yatırım taahhüdünde bulunurken, Orta Koridor'un transit süresini kısaltmak ve altyapısını iyileştirmek için çalışmalar başlattı. Tokayev'in Brüksel ziyareti sırasında, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile yapılan görüşmelerde, Hazar Denizi'nin doğu ve batı kıyılarındaki limanların modernizasyonu, demir yolu hatlarının kapasitesinin artırılması ve gümrük prosedürlerinin uyumlaştırılması gibi konular ele alındı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Tokayev'in ziyareti, AB ile Orta Asya arasındaki stratejik ortaklığın derinleştiğine işaret ediyor. Bölge, sadece enerji kaynakları (Kazakistan'ın petrol ve uranyum rezervleri) açısından değil, aynı zamanda jeopolitik konumu nedeniyle de önem taşıyor. Orta Koridor'un geliştirilmesi, Çin'in Avrupa'ya olan ihracatında Rusya'ya bağımlılığını azaltırken, aynı zamanda Orta Asya ülkelerinin ekonomik entegrasyonunu hızlandıracak. Öte yandan, Trans-Hazar rotasının etkinleştirilmesi, bölgedeki enerji arzının çeşitlendirilmesine katkı sağlayarak Avrupa'nın enerji güvenliğini artırabilir. Tokayev, AB'ye yaptığı açıklamada, "Kazakistan, Orta Koridor'u hayata geçirmek için tüm ortaklarla iş birliğine hazırdır. Bu rota, yalnızca ticaret için değil, aynı zamanda kültürel ve insani bağların güçlenmesi için de bir fırsattır" ifadelerini kullandı. Ziyaret kapsamında, iki taraf arasında kritik hammaddeler ve nadir toprak elementleri konusunda da bir mutabakat zaptı imzalanması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Orta Koridor'un geliştirilmesi, Türkiye açısından hem ekonomik hem de jeopolitik fırsatlar sunuyor. Türkiye, bu rota üzerinde önemli bir geçiş ülkesi konumunda bulunuyor ve Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattı gibi projelerle Orta Koridor'a doğrudan entegre olmuş durumda. Kazakistan ile AB arasındaki iş birliğinin derinleşmesi, Türkiye'nin de dahil olduğu Hazar geçişli ticaret ağının canlanmasına katkı sağlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefi doğrultusunda, Kazakistan'dan gelecek petrol ve doğal gazın Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması, enerji arz güvenliği açısından stratejik bir önem taşıyor. Bu gelişme, Türk dış politikasının "Orta Asya ile ilişkileri güçlendirme" ve "Avrupa ile ticari bağları derinleştirme" hedefleriyle örtüşüyor. Ancak, Orta Koridor'un başarısı için Türkiye'nin lojistik altyapısını daha da modernize etmesi ve sınır kapılarında etkinliği artırması gerekiyor.
