İran yönetimi, bombalanan nükleer tesislerine Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerinin girişine izin vermeyeceğini resmen açıkladı. Bu karar, ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance'in daha önce İran'ın denetçilere izin vereceği yönündeki açıklamalarıyla tam bir tezat oluşturuyor. Tahran, tesislerde devam eden güvenlik soruşturmaları ve hasar tespit çalışmaları gerekçesiyle denetim talebini reddetti. Uluslararası toplum, İran'ın nükleer programına ilişkin şeffaflık konusunda yeni bir krizle karşı karşıya.
Gelişmenin arka planı
Son haftalarda İran'ın nükleer tesislerine yönelik bir dizi saldırı düzenlendi. İsrail'in sorumlu olduğu iddia edilen bu saldırılarda, Natanz ve Fordow'daki uranyum zenginleştirme tesislerinin bazı bölümleri hasar gördü. Tahran yönetimi, saldırıların ardından tesislerde kapsamlı bir güvenlik incelemesi başlattı.
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamada, İran'ın UAEA denetçilerine tesislerine giriş izni vereceğini belirtmişti. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, yaptığı yazılı açıklamada bu iddiayı yalanladı. Bekayi, "UAEA denetçilerinin bombalanan tesislere girmesi, güvenlik protokolleri ve devam eden soruşturmalar nedeniyle mümkün değildir" ifadelerini kullandı.
İran'ın bu tutumu, uluslararası toplumda endişeyle karşılandı. UAEA, İran'ın nükleer faaliyetlerini şeffaf bir şekilde denetleme yetkisini kullanmakta ısrarcı. Ajans Başkanı Rafael Grossi, daha önce yaptığı açıklamalarda İran'ın denetçilere tam erişim sağlamasının önemini vurgulamıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, İran ile Batı arasında nükleer müzakerelerin yeniden başlamasını daha da zorlaştırdı. 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (KOEP) ABD'nin 2018'de çekilmesinin ardından ilişkiler zaten gergindi. Son saldırılar ve denetim krizi, taraflar arasındaki güveni daha da aşındırdı.
İsrail, İran'ın nükleer programını durdurmak için her türlü önlemi alacağını açıklarken, ABD yönetimi diplomatik çözüm arayışlarını sürdürüyor. Ancak İran'ın UAEA'ya kapıları kapatması, hem yaptırımların yeniden sıkılaştırılmasına hem de askeri müdahale seçeneğinin masada kalmasına neden olabilir. Bölgedeki diğer aktörler, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, gelişmeleri endişeyle izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'ın nükleer programı ve bölgesel güvenlik konularında hassas bir denge politikası izliyor. İran ile hem komşuluk ilişkileri hem de enerji işbirliği bulunan Türkiye, nükleer krizin tırmanmasından doğrudan etkilenebilir. Olası bir askeri çatışma, sınır güvenliğini tehdit ederken, yaptırımların artması enerji tedarikinde sorunlara yol açabilir. Türkiye'nin arabuluculuk girişimleri bu noktada önem taşırken, Ankara'nın UAEA ile işbirliğini sürdürmesi ve bölgesel istikrarı koruma çabaları ön plana çıkıyor.
