Deniz unutmaz. Altmış dört yıl önce, Sovyet füzeleri bir Karayip adasının daracık topraklarından Amerikan imparatorluğunun kalbine nişan almış ve dünya yok oluşun eşiğinde nefesini tutmuştu. 1962 Ekim'indeki Küba Füze Krizi, insanlık tarihinin nükleer savaşa en yaklaşılan anı olarak kayıtlara geçti. On üç gün süren gerilim, Sovyetler Birliği'nin füzeleri geri çekmesi ve ABD'nin Küba'yı işgal etmeme taahhüdüyle sona erdi. Ancak Washington'un Havana'ya yönelik ekonomik ambargosu, krizin ardından bitmeyen bir cezaya dönüştü ve bugün hâlâ yürürlükte.
Krizin anatomisi: İnsanlık kıyımdan nasıl döndü?
Ekim 1962'de ABD keşif uçakları, Küba'da Sovyet yapımı orta menzilli balistik füzelerin (MRBM) varlığını tespit etti. Başkan John F. Kennedy, bu füzelerin ABD topraklarına ulaşma süresinin iki dakikadan az olduğunu öğrendiğinde, krize askeri bir yanıt vermek yerine deniz ablukası (karantina) uygulamaya karar verdi. Sovyet lider Nikita Kruşçev ve Kennedy arasındaki mektuplaşmalar, dünyayı nükleer felaketten kurtaran diplomatik bir dansa dönüştü. Sonunda varılan anlaşma uyarınca Sovyet füzeleri söküldü; ABD ise Küba'yı işgal etmeyeceğini ve Türkiye'deki Jüpiter füzelerini kaldıracağını taahhüt etti. Ancak bu taahhüt kamuoyuna açıklanmadı ve Küba ambargosu, Washington'un resmi politikası olarak kaldı.
Kriz sonrası dönemde ABD, Küba'ya uyguladığı ambargoyu 1960'lar boyunca genişletti. 1992'de Küba Demokrasi Yasası (Torricelli Yasası) ve 1996'da Helms-Burton Yasası ile ambargo uluslararası hukuka aykırı biçimde üçüncü ülkeleri de kapsar hale getirildi. Bu yasalar, Küba ile ticaret yapan yabancı şirketlere yaptırım tehdidi içeriyor ve adanın ekonomik izolasyonunu derinleştiriyor.
Bitmeyen ambargo: Soğuk Savaş'ın yaşayan mirası
Soğuk Savaş sona ermiş olmasına rağmen, ABD'nin Küba ambargosu 21. yüzyılda da devam ediyor. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu her yıl ambargonun kaldırılması yönünde oy kullanıyor; 2023'te 187 ülke lehte, 2 ülke (ABD ve İsrail) aleyhte oy kullandı. Ancak ABD Kongresi ambargoyu kaldırma yetkisini elinde tutuyor ve özellikle Florida'daki Küba kökenli Amerikalıların siyasi etkisi nedeniyle önemli bir değişiklik olmuyor. 2014-2017 arasındaki Obama dönemindeki yumuşama, Trump yönetimiyle tersine döndü ve 200'den fazla yeni yaptırım uygulandı. Biden yönetimi ise Trump dönemi politikalarını büyük ölçüde sürdürdü.
Ambargonun insani boyutu ağır. Küba'da temel gıda, ilaç ve tıbbi malzeme kıtlığı yaşanıyor. 2023 verilerine göre Küba'da enflasyon %70'in üzerinde ve halkın üçte ikisi temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor. ABD, ambargonun insani amaçlı olmadığını savunsa da, uluslararası kuruluşlar ve insan hakları örgütleri bunun bir kuşatma politikası olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küba ambargosu, Türkiye için uluslararası hukuk ve egemenlik bağlamında önemli dersler içeriyor. Soğuk Savaş döneminde benzer bir kriz yaşayan Türkiye, ABD'nin Jüpiter füzelerini gizlice geri çekmesiyle kendi güvenlik garantilerinin sorgulanabilir olduğunu gördü. Bugün Türkiye, ABD yaptırımlarına maruz kalan bir ülke olarak, Küba'nın uzun süreli izolasyonunun ekonomik ve siyasi sonuçlarını yakından izliyor. Ayrıca Türkiye'nin Latin Amerika ve Karayipler'le artan ticari ve diplomatik ilişkileri, ambargonun aşılması için alternatif kanallar yaratabilir. Ankara, bağlantısız hareket ve BM platformlarında ambargoya karşı çıkan ülkelerle ortak pozisyon alarak, küresel güç dengelerinde bağımsız bir duruş sergileyebilir.
