Karayipler, tarımsal üretimde birim alana düşen pestisit kullanımında dünyanın en yoğun bölgesi konumunda. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, bölge 2019 yılında hektar başına ortalama 20 kilogram pestisit kullanırken, bu rakam küresel ortalamanın yaklaşık üç katı. Özellikle muz ve şeker kamışı gibi ihracata yönelik ürünlerde kullanılan sentetik kimyasallar, hem ekosistemi tehdit ediyor hem de insan sağlığı üzerinde ciddi riskler oluşturuyor.
Yüksek kullanımın ardındaki nedenler
Karayipler'de pestisit kullanımının bu denli yüksek olmasının başlıca nedeni, bölgenin tropikal iklim koşulları ve yoğun tarımsal faaliyetlerdir. Sıcak ve nemli hava, zararlı böcek ve mantar popülasyonlarının hızla çoğalmasına yol açarken, çiftçiler verim kaybını önlemek için kimyasal mücadeleye yöneliyor. Ayrıca, bölgedeki tarım arazilerinin büyük bir kısmının büyük ölçekli monokültür üretime ayrılmış olması, zararlıların yayılmasını kolaylaştırıyor. Küçük ölçekli çiftçiler ise alternatif mücadele yöntemlerine erişimde zorluk yaşıyor ve ucuz sentetik pestisitlere bağımlı hale geliyor.
Dominik Cumhuriyeti, Karayipler'de en fazla pestisit kullanan ülke konumunda. FAO raporlarına göre, ülke 2019'da hektar başına 35 kilogram pestisit kullanarak bölge ortalamasını da aştı. Bunu sırasıyla Guadeloupe ve Martinik takip ediyor. Bu ülkelerde kullanılan pestisitlerin önemli bir kısmı, kanserojen ve endokrin bozucu etkileriyle bilinen organofosfatlar ve karbamatlar gibi yüksek toksik maddelerden oluşuyor.
Çevresel ve sağlık etkileri derinleşiyor
Yoğun pestisit kullanımının bedeli, yalnızca bölgeyle sınırlı kalmıyor. Tarım alanlarından sızan kimyasallar, yeraltı sularına ve akarsulara karışarak içme suyu kaynaklarını kirletiyor. Mercan resifleri de pestisit akışından ciddi şekilde etkileniyor; Büyük Set Resifi dışında dünyanın en büyük ikinci bariyer resifi olan Belize Set Resifi'nin bazı bölgelerinde mercan örtüsü son yirmi yılda yarı yarıya azaldı. Bilim insanları, bu kaybın en önemli nedenleri arasında tarımsal akıntıları gösteriyor.
İnsan sağlığı açısından da durum endişe verici. Karayip Halk Sağlığı Ajansı'nın 2022 tarihli bir çalışması, bölgedeki tarım işçilerinde kronik böbrek hastalığı görülme sıklığının %40 civarında olduğunu ortaya koydu. Araştırmalar, bu hastalıkların pestisit maruziyetiyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor. Ayrıca, pestisit kalıntıları süpermarket raflarındaki sebze ve meyvelerde de tespit ediliyor; Trinidad ve Tobago'da yapılan bir testte, satılan ürünlerin %70'inde izin verilen sınırın üzerinde pestisit kalıntısına rastlandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarımda pestisit kullanımı açısından Karayipler'den farklı bir coğrafyada yer alsa da benzer sorunlarla karşı karşıya. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 2022'de Türkiye'de 60 bin ton pestisit kullanılırken, hektar başına kullanım bazı bölgelerde 12 kilogramı buluyor. Akdeniz ve Ege kıyılarındaki seracılık faaliyetlerinde kullanılan pestisitler, yeraltı sularına karışarak içme suyu kaynaklarını tehdit ediyor. Ayrıca, Türkiye'nin tarım ürünleri ihracatında pestisit kalıntıları nedeniyle AB sınırında alıkonma vakaları artıyor. Bu durum, hem halk sağlığı hem de ihracat gelirleri açısından sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması gerektiğini ortaya koyuyor. Karayipler örneği, tarımsal kimyasal bağımlılığının uzun vadeli çevresel ve ekonomik maliyetlerine dair bir uyarı niteliği taşıyor.
