Hong Kong'da yayımlanan altı bölümlük sağlık serisinin son bölümü, kanserin yalnızca bir hatadan kaynaklanmadığını; genetik yatkınlık, yaşam tarzı seçimleri ve tesadüfün bir araya gelmesiyle ortaya çıktığını ortaya koyuyor. Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nden onkolog Dr. Raymond Wong, 'İnsanlar sıklıkla kanseri tek bir nedene bağlamak ister, ancak gerçek çok daha karmaşık' diyor. Hong Kong'da meme kanseri teşhisi konulan Tom Hutchins (54), bir yumru yerine küçücük, neredeyse fark edilmeyen bir nokta fark ettiğini söylüyor. Bu tür erken belirtiler, çoğu zaman göz ardı ediliyor ancak hayati önem taşıyor.
Genetik ve Yaşam Tarzı Kesişimi: Kanserin Çok Faktörlü Doğası
Hong Kong Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden genetik uzmanı Prof. Sarah Lam, kanser riskinin yaklaşık yüzde 5-10'unun kalıtsal gen mutasyonlarından kaynaklandığını belirtiyor. Bununla birlikte, yaşam tarzı faktörleri — sigara, alkol, obezite, hareketsizlik — bu riski katlıyor. 'Genetik silahı doldurur, ancak çevre tetiği çeker' şeklinde özetliyor Lam.
Hong Kong'da yapılan bir araştırma, düzenli egzersiz yapan bireylerde kolon kanseri riskinin yüzde 30 oranında azaldığını gösteriyor. Ancak şans faktörü de küçümsenmemeli: Vücuttaki hücre bölünmeleri sırasında meydana gelen rastgele mutasyonlar, hiçbir risk faktörü olmayan kişilerde bile kansere yol açabiliyor. Tom Hutchins gibi erken teşhis edilen vakalarda, tedavi başarı oranı yüzde 90'ın üzerine çıkıyor.
Erken Teşhisin Önemi ve Bölgesel Farkındalık
Hong Kong Sağlık Bakanlığı, 2023 yılında meme kanseri tarama programını 45 yaş altı kadınları da kapsayacak şekilde genişletti. Uzmanlar, Asya'da kanser vakalarının 2040 yılına kadar yüzde 60 artmasını bekliyor. Bu artışta yaşlanan nüfus ve Batılı yaşam tarzının benimsenmesi etkili. Dr. Wong, 'Erken teşhis sayesinde birçok kanser türü tamamen tedavi edilebilir. Hong Kong'da meme kanserinde 5 yıllık sağkalım oranı yüzde 85'lerde' diyor.
Singapur ve Güney Kore'de de benzer tarama programları başarıyla uygulanıyor. Ancak Asya'nın kırsal bölgelerinde farkındalık ve sağlık hizmetlerine erişim hâlâ sınırlı. Dünya Sağlık Örgütü, Asya-Pasifik bölgesinde kanser kaynaklı ölümlerin 2030'da yıllık 7 milyona ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'de kanserle mücadele ve erken teşhis stratejileri için önemli dersler içeriyor. Türkiye'de meme, kolon ve akciğer kanseri en sık görülen türler arasında. Sağlık Bakanlığı'nın kanser tarama programları (KETEM) yaygınlaştırılmış olsa da, farkındalık düzeyi hâlâ yetersiz. Hong Kong örneği, genetik yatkınlık ve yaşam tarzı faktörlerinin kombinasyonunun risk hesaplamada kritik olduğunu gösteriyor. Türkiye'de obezite ve sigara kullanım oranlarının yüksekliği, kanser yükünü artırıyor. Bu nedenle, toplum tabanlı taramaların yanı sıra bireysel risk değerlendirmesi ve genetik danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması, erken teşhis ve tedavi başarısını artıracaktır. Ayrıca, Asya-Pasifik'teki artış eğilimi, küresel bir sağlık sorunu olarak ele alınmalı ve Türkiye'nin bu alandaki uluslararası iş birliği fırsatları değerlendirilmelidir.
