Kanada, Amerika Birleşik Devletleri'nin Teksas eyaletinde ortaya çıkan ve sığırlarda ölümcül enfeksiyonlara yol açan et yiyen kurtçuk (screwworm) salgını nedeniyle Teksas'tan sığır ithalatını derhal durdurdu. Karar, Teksas'ta ikinci bir buzağının bu parazitle enfekte olduğunun doğrulanmasının ardından alındı. Teksas eyalet yönetimi, salgının yayılmasını önlemek amacıyla olağanüstü hal (state of disaster) ilan etti. Kanada Gıda Denetleme Kurumu (CFIA), yasağın Kanada sığır popülasyonunu korumak için gerekli olduğunu belirtti. Salgın, ABD-Meksika sınırına yakın bölgelerde daha önce de görülmüş, ancak bu kez Teksas'ta tespit edilen vakalar, ülke çapında alarm zillerini çaldırdı.
Screwworm salgını: Teksas'ta ikinci vaka ve afet ilanı
Et yiyen kurtçuk (Cochliomyia hominivorax), sıcak iklimlerde görülen ve sığır, koyun, keçi gibi memelilerin açık yaralarına yerleşerek dokuyla beslenen bir parazit larvasıdır. Bu larva, hayvanda ağır enfeksiyonlara, doku kaybına ve tedavi edilmezse ölüme yol açabilir. Teksas eyaletindeki ilk vaka Kasım ayında bir sığırda tespit edilmişti. Ardından Rio Grande Vadisi'nde ikinci bir buzağının enfekte olduğu doğrulandı. Bunun üzerine Teksas Tarım Bakanlığı, 30 Kasım'da resmen "doğal afet" durumu ilan etti. Bu ilan, eyalete federal kaynaklara erişim ve karantina önlemleri için hızlı hareket etme imkanı tanıyor. Salgının kaynağının Meksika'dan gelen hayvanlar olabileceği belirtiliyor; her iki ülke de sınır bölgelerinde gözetimi artırdı.
Kanada'nın ithalat yasağı, Teksas'taki sığır çiftlikleri için ekonomik bir darbe anlamına geliyor. ABD, Kanada'ya yılda yüz binlerce baş sığır ihraç ediyor; Teksas bu ihracatta önemli bir paya sahip. Yasağın süresi, salgının kontrol altına alınmasına bağlı olacak. CFIA, önlemin geçici olduğunu ancak bilimsel verilere dayanarak gerekirse uzatılabileceğini duyurdu. Ayrıca diğer ABD eyaletlerinden yapılan ithalat da yakın izlemeye alındı.
Küresel hayvan ticareti ve biyogüvenlik tehditleri
Screwworm salgını, küresel hayvan ticareti için ciddi bir biyogüvenlik tehdidi oluşturuyor. Parazit, özellikle sıcak iklimlerde hızla yayılabiliyor ve bir bölgede yerleşik hale geldiğinde yok edilmesi son derece zor. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE), screwworm'u bildirimi zorunlu hastalıklar listesinde tutuyor. Geçmişte bu parazit, Kuzey Amerika'da 1960'larda başarılı bir steril böcek salma programıyla yok edilmişti. Ancak son yıllarda Meksika ve Orta Amerika'da tekrar görülmeye başlandı. ABD, Meksika sınırında tampon bölgeler oluşturmuş ve gözetim programları yürütüyordu. Teksas'taki vakalar, bu önlemlerin yetersiz kaldığını gösteriyor.
Kanada'nın hızlı müdahalesi, diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilir. AB'de de benzer bir salgın durumunda ithalat yasakları uygulanıyor. Olay, biyogüvenlik protokollerinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Hayvan hastalıkları, sadece tarım ekonomisini değil, aynı zamanda gıda güvenliğini ve halk sağlığını da tehdit edebiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, büyükbaş hayvancılık sektöründe önemli bir üretici ve aynı zamanda canlı hayvan ithalatçısı konumundadır. Bu tür salgınlar, Türkiye'ye yönelik hayvan ve hayvan ürünleri ticaretinde de sıkı denetimleri beraberinde getirmektedir. Türkiye, şap hastalığı benzeri vakalara karşı zaten hassas bir biyogüvenlik rejimi uygulamaktadır. Screwworm salgınının Türkiye'de görülme olasılığı düşük olmakla birlikte, iklim değişikliği ve artan uluslararası ticaret, parazitlerin yayılma riskini artırmaktadır. Türkiye'nin, gümrük kontrollerini ve hayvan sağlığı taramalarını sürekli güncel tutması, ABD ve Kanada arasındaki bu krizden çıkarılacak en önemli derstir. Ayrıca, bölgesel işbirlikleri ve erken uyarı sistemlerine yatırım yapması, gelecekteki olası salgınlara karşı hazırlıklı olmasını sağlayacaktır.
