İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Tahran ile Bağdat arasındaki ikili ticarette ulusal para birimlerinin kullanılması çağrısında bulunarak, bu adımın ABD dolarına 'darbe vuracağını' söyledi. Kalibaf, bu açıklamayı İran ve Iraklı iş insanlarıyla yaptığı toplantıda dile getirdi. İki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi ve dolar bağımlılığının azaltılması hedefleniyor.
Gelişmenin Arka Planı
Kalibaf, İran'ın Kirmanşah kentinde düzenlenen İran-Irak Ticaret Konferansı'nda yaptığı konuşmada, iki ülkenin ortak çıkarları doğrultusunda hareket etmesi gerektiğini vurguladı. 'İran ve Irak, doları saf dışı bırakarak kendi milli para birimleriyle ticaret yapabilir. Bu, Amerikan dolarına karşı ekonomik bir darbe olur' ifadelerini kullandı.
İran ile Irak arasındaki ticaret hacmi yıllık yaklaşık 12 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. İki ülke, ABD yaptırımları nedeniyle bankacılık işlemlerinde zorluklar yaşıyor. Taraflar, geçmişte de yerel para birimleriyle ticaret yapılması konusunda mutabakat sağlamış ancak uygulamada sorunlarla karşılaşmıştı.
Kalibaf'ın bu çıkışı, İran'ın uluslararası finansal sistemden izole edilme politikasına karşı alternatif arayışlarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. İran, Rusya, Çin ve Türkiye gibi ülkelerle de benzer para birimi anlaşmaları yapmış durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin İran'a uyguladığı yaptırımlar, Tahran'ın döviz rezervlerine erişimini kısıtlıyor. Irak ise ABD ile yakın askeri ve siyasi ilişkileri bulunmasına rağmen, enerji ve gıda ithalatında İran'a büyük ölçüde bağımlı. Bu durum, Bağdat'ın Washington ile Tahran arasında denge politikası yürütmesine neden oluyor.
Uzmanlara göre, İran ve Irak'ın kendi para birimleriyle ticaret yapması, doların bölgedeki hakimiyetini zayıflatma potansiyeli taşıyor. Özellikle ABD'nin finansal yaptırımlarını bir dış politika aracı olarak kullandığı göz önüne alındığında, bu tür girişimlerin küresel bir etkisi olabilir. Rusya ve Çin de benzer şekilde doları baypas etmeye çalışıyor. İran'ın bu girişimi, bu ülkelerle koordineli bir şekilde ilerliyor olabilir.
Ancak analistler, bu tür anlaşmaların pratikte zorluklarla karşılaşabileceğine dikkat çekiyor. Kur dalgalanmaları, ticaret hacminin sınırlı olması ve uluslararası finansal sistemden bağımsız bir mekanizmanın kurulmasının zaman alması, bu girişimin önündeki engeller arasında sayılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve Irak ile derin ekonomik bağlara sahip. Türkiye, bu iki ülkeyle ticaretinde dolar yerine yerel para birimlerini kullanma konusunda adımlar atmıştı. İran'ın bu girişimi, bölgesel ticarette doların etkisini azaltma eğilimini güçlendirebilir. Türkiye'nin de bu sürece dahil olması, özellikle enerji ve ticaret alanlarında yeni fırsatlar yaratabilir. Ancak ABD'nin yaptırım baskısı, Türkiye'nin İran ile ticaretinde hassas bir denge izlemesini gerektiriyor. Bu gelişme, bölgesel para birimi ticaretinin önemini artırırken, Türkiye'nin de bu yöndeki arayışlarını hızlandırabilir.
