Kadınların iş hayatında eşitlik mücadelesi son yıllarda ivme kaybetti. Sheryl Sandberg’in 2013 tarihli kitabıyla popülerleşen 'Lean In' (Daha Fazla Öne Çık) hareketi, kadınları kariyerlerinde daha iddialı olmaya teşvik etmişti ancak yeni veriler, bu neslin beklendiği gibi ilerlemediğini gösteriyor. McKinsey ve LeanIn.Org’un 2023 raporuna göre, kadınların yönetici pozisyonlarındaki oranı son beş yılda yalnızca 2 puan arttı. Fortune 500 şirketlerinde CEO olan kadınların oranı ise %8’de kaldı. Pandemi sonrası dönemde kadınların iş gücünden çekilme oranı erkeklere kıyasla daha yüksek seyrediyor.
Arka Plan: 'Lean In' Nesli Neden Yavaşladı?
2010’ların başında başlayan 'Lean In' hareketi, kadınların kurumsal merdivenlerde yükselmesi için bireysel çabayı vurguluyordu. Ancak yapısal engeller, ücret eşitsizliği ve iş-yaşam dengesi sorunları bu çabaları baltaladı. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu verilerine göre, 25-34 yaş arası kadınların iş gücüne katılım oranı 2000 yılında %77 iken 2023’te %75’e geriledi. Özellikle annelik, kadınların kariyerlerinde kesintiye yol açan en büyük faktör olmaya devam ediyor. Ayrıca, cam tavan etkisi hâlâ geçerli: Kadınlar giriş seviyesi pozisyonlarda neredeyse eşit temsil edilirken, üst düzey yönetici kademelerinde bu oran %20’nin altına düşüyor. Irksal farklılıklar da durumu derinleştiriyor; siyah, Latin ve Asyalı kadınlar beyaz kadınlara kıyasla daha düşük temsil oranlarına sahip.
Teknoloji sektörü bu eğilimin en belirgin olduğu alanlardan biri. 2014’te teknoloji şirketlerinde kadın çalışan oranı %30 iken bu oran 2023’te %28’e düştü. Google ve Meta gibi büyük şirketler çeşitlilik programlarına milyarlarca dolar harcasa da ilerleme sınırlı kaldı. Uzaktan çalışma, bir yandan esneklik sağlarken diğer yandan kadınların görünürlüğünü azalttı. Stanford Üniversitesi’nin bir araştırması, uzaktan çalışan kadınların terfi olasılığının ofiste çalışanlara göre %15 daha düşük olduğunu ortaya koydu.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Kadınların iş hayatındaki yavaşlaması sadece ABD’ye özgü değil. OECD ülkelerinde kadınların iş gücüne katılım oranı 1990’dan 2010’a kadar sürekli arttı ancak 2010’dan sonra duraklama dönemine girdi. Japonya’da Başbakan Shinzo Abe’nin 'Womenomics' politikalarına rağmen kadın yönetici oranı %10’un altında kaldı. Avrupa’da İsveç ve Finlandiya gibi ülkeler çeşitlilikte öncü olsa da Güney Avrupa’da kadınların iş gücüne katılımı hâlâ düşük. Gelişmekte olan ülkelerde ise durum daha vahim: Hindistan’da kadınların iş gücüne katılımı %20’nin altında.
Küresel ekonominin kadınların ilerlemesindeki duraklamadan etkilendiği açık. McKinsey’in 2022 raporuna göre, kadınlar iş gücüne eşit katılım sağlarsa küresel GSYİH’ya 12 trilyon dolar eklenebilir. Ancak mevcut gidişat, bu potansiyelin gerçekleşmesini engelliyor. Birleşmiş Milletler’in 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri arasında toplumsal cinsiyet eşitliği yer almasına rağmen, dünya bu hedefe ulaşmakta yetersiz kalıyor. Covid-19 pandemisi, kadınların bakım yükünü artırarak eşitsizlikleri derinleştirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de kadınların iş gücüne katılım oranı %32 ile OECD ortalamasının (%60) oldukça gerisinde. Benzer şekilde, yönetici pozisyonlarındaki kadın oranı %17 civarında. Bu küresel yavaşlama eğilimi, Türkiye’deki yapısal sorunlarla birleşince ilerleme daha da zorlaşıyor. Türkiye’nin 2023-2025 Orta Vadeli Programı’nda kadın istihdamını artırma hedefi bulunsa da, kreş ve esnek çalışma imkânlarının yetersizliği gibi sorunlar devam ediyor. Eğer bu yavaşlama küresel bir trend olarak kalırsa, Türkiye’nin kadınların iş gücüne katılımını artırmak için daha kapsamlı politikalara ihtiyacı olacak.
