ABD Başkanı Donald Trump’ın imzaladığı doğum yoluyla vatandaşlığı sona erdiren başkanlık kararnamesi, federal mahkeme tarafından geçici olarak durduruldu. Kararın Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson’a bildirilmesi sırasında bir gazetecinin sorusu üzerine Johnson’ın göz devirerek tepki vermesi, Washington kulislerinde geniş yankı uyandırdı. Olay, ABD’de anayasal bir tartışmayı yeniden alevlendirirken, Johnson’ın bu jesti muhalifler ve medya tarafından Trump yönetimine duyulan öfkenin bir yansıması olarak yorumlandı.
Kararnamenin içeriği ve mahkeme kararı
Trump, göreve başlar başlamaz imzaladığı başkanlık kararnamesiyle, ABD’de doğan her çocuğun otomatik olarak vatandaşlık kazanmasını öngören 14. Anayasa Değişikliği’nin yorumunu değiştirmeyi hedeflemişti. Kararnameye göre, ebeveynlerinden en az biri ABD vatandaşı veya yeşil kart sahibi değilse, çocuk doğum yoluyla vatandaşlık alamayacaktı. Ancak Washington DC Bölge Mahkemesi Yargıcı John D. Bates, bu kararnamenin “açıkça anayasaya aykırı” olduğunu belirterek uygulamayı geçici olarak durdurdu. Mahkeme, 14. Değişiklik’in 1868’de kabul edilmesinden bu yana yerleşmiş içtihadı hatırlatarak, “Vatandaşlık hakkı anayasal bir güvence altındadır ve başkanlık kararnamesiyle değiştirilemez” ifadelerini kullandı.
Johnson’ın tepkisi ve siyasi yansımaları
Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson, mahkeme kararının kendisine bildirildiği sırada bir basın toplantısı düzenliyordu. Bir gazetecinin “Mahkeme doğum yoluyla vatandaşlık kararnamesini durdurdu, bununla ilgili ne diyeceksiniz?” sorusu üzerine Johnson önce derin bir nefes aldı, ardından gözlerini devirerek ve başını sallayarak rahatsızlığını belli etti. Johnson daha sonra, “Yargı sistemi yürütme organının yetkilerini tanımıyor. Bu kararı temyiz edeceğiz ve sonuna kadar mücadele edeceğiz” dedi. Johnson’ın bu jesti, sosyal medyada kısa sürede viral oldu. Demokratlar, Johnson’ın “halkın seçilmiş temsilcilerine saygısızlık ettiğini” savunurken, Cumhuriyetçiler ise “yargı aktivizmine karşı haklı bir tepki” olarak nitelendirdi. Trump da Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, “Yargıç Bates, seçilmiş bir başkanın iradesini hiçe sayıyor. Bu kararı bozacağız” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Doğum yoluyla vatandaşlık uygulaması, dünyada yalnızca ABD, Kanada ve birkaç Latin Amerika ülkesinde bulunuyor. Avrupa ülkelerinin çoğu, vatandaşlığı kan bağı esasına dayandırıyor. Trump’ın bu hamlesi, göçmen karşıtı politikalarının bir parçası olarak görülüyor. Uzmanlar, kararnamenin yürürlüğe girmesi halinde, özellikle Meksika ve Orta Amerika ülkelerinden gelen göçmen ailelerin çocuklarını etkileyeceğini belirtiyor. Ayrıca, ABD’de her yıl yaklaşık 250 bin çocuğun belgesiz göçmen ebeveynlerden doğduğu tahmin ediliyor. Küresel ölçekte ise, bu tür bir adım, uluslararası insan hakları normlarına aykırı bulunuyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, “Her çocuğun bir vatandaşlığa sahip olma hakkı vardır” açıklamasıyla ABD’yi uyardı. Öte yandan, Kanada ve Meksika, ABD’deki bu gelişmeyi yakından takip ettiklerini duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’de doğum yoluyla vatandaşlığın sınırlandırılması, Türkiye’yi doğrudan etkilemese de, ABD’nin göç politikalarındaki bu sert dönüş, Türk vatandaşlarının ABD’ye seyahat ve yerleşim süreçlerini dolaylı olarak etkileyebilir. Özellikle ABD’de yaşayan yaklaşık 500 bin kişilik Türk toplumu için, yeni doğan çocukların vatandaşlık statüsü belirsizlik taşıyor. Ayrıca, Trump yönetiminin bu hamlesi, küresel göçmen karşıtı dalganın bir parçası olarak değerlendirildiğinde, Avrupa’daki benzer tartışmaları da tetikleyebilir. Türkiye, göç ve vatandaşlık konularında kendi mevzuatını gözden geçirirken, bu tür uluslararası gelişmeleri yakından izlemek durumundadır. NATO müttefiki ABD ile ilişkilerde bu tür iç siyasi tartışmaların doğrudan bir yansıması olmasa da, göçmen politikalarındaki farklılaşma, iki ülke arasındaki diplomatik diyaloğun bir parçası olarak gündeme gelebilir.
