Birleşik Krallık'ta Kovid-19 salgınına yönelik hazırlık ve müdahaleyi inceleyen bağımsız soruşturma, dönemin Başbakanı Boris Johnson liderliğindeki hükümetin kişisel koruyucu ekipman (PPE) tedarikinde 12 milyar sterlini aşan israfa yol açtığını ortaya koydu. Soruşturma Komisyonu Başkanı Hale, 'Birleşik Krallık salgına yetersiz PPE stoku ve hiçbir zaman strese teste tabi tutulmamış planlarla girdi' ifadelerini kullandı. Rapor, kamuoyunda büyük yankı uyandırırken, sağlık çalışanlarının can güvenliğinin riske atıldığı ve vergi mükelleflerinin parasının heba edildiği eleştirilerini beraberinde getirdi.
Soruşturmanın bulguları: Kullanılamayan PPE ve yetersiz planlama
Soruşturma raporu, Johnson hükümetinin Kovid-19 salgınının başında mevcut PPE stoklarının yetersiz olduğunu ve acil tedarik için aceleyle sözleşmeler imzalandığını belirtti. Rapora göre, 2020 yılının ilk aylarında hükümet, piyasa koşullarının çok üzerinde fiyatlarla ve kalite standartlarına uymayan ürünlerle sözleşmeler yaptı. Toplamda 12 milyar sterlinlik PPE sipariş edilirken, bunun önemli bir kısmı hiç kullanılamadı veya son kullanma tarihi geçti. Hale, 'Hükümet, salgına hazırlıksız yakalandı ve bu hazırlıksızlık, sağlık çalışanlarının ve hastaların güvenliğini tehlikeye attı' dedi. Ayrıca, tedarik sürecinde şeffaflık eksikliği ve siyasi kayırmacılık iddiaları da soruşturmanın odak noktalarından biri oldu.
Soruşturma, hükümetin salgın öncesi PPE stoklama planlarının yetersiz olduğunu ve bu planların hiçbir zaman gerçekçi senaryolarla test edilmediğini vurguladı. Raporda, 2009 domuz gribi salgınından çıkarılan derslerin uygulanmadığı ve sağlık sisteminin kırılganlıklarının giderilmediği belirtildi. Özellikle, ulusal acil durum stoklarının kapasitesi ve lojistik altyapısındaki eksiklikler, salgının ilk dalgasında ciddi sıkıntılara yol açtı. Johnson hükümetinin, tedarik zincirindeki aksaklıkları öngöremediği ve alternatif tedarik yollarını zamanında devreye sokamadığı ifade edildi.
Siyasi ve bölgesel boyut
Bu skandal, Birleşik Krallık'ta siyasi depreme yol açarken, muhalefet partileri Johnson'ın istifasını talep ediyor. İşçi Partisi lideri Keir Starmer, 'Bu sadece bir mali israf değil, aynı zamanda sağlık çalışanlarımızın canlarıyla oynanmasıdır' dedi. Johnson ise soruşturmanın bulgularını kabul etmekle birlikte, salgının eşi benzeri görülmemiş bir kriz olduğunu savundu. Avrupa genelinde, benzer PPE tedarik sorunları yaşayan ülkeler bulunuyor; ancak Birleşik Krallık'taki israf miktarı dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu durumun halkın hükümete olan güvenini daha da sarstığını ve Brexit sonrası 'küresel Britanya' vizyonunun sorgulanmasına neden olduğunu ifade ediyor. Ayrıca, soruşturma raporu, Avrupa Birliği'nin ortak tedarik mekanizmalarının önemini de bir kez daha gündeme getirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin salgın yönetimi ve acil durum hazırlıkları açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, Kovid-19 salgını sırasında yerli solunum cihazı üretimi gibi adımlarla dikkat çekmiş olsa da, PPE tedarik zincirindeki kırılganlıklar her ülke için geçerli. Birleşik Krallık'taki gibi büyük ölçekli israfı önlemek için Türkiye'nin şeffaf ihale süreçleri ve stok yönetimi konusunda daha sıkı denetim mekanizmaları oluşturması gerekiyor. Ayrıca, benzer bir kriz durumunda ulusal stokların yeterliliği ve lojistik altyapının test edilmesi hayati önem taşıyor. Türkiye'nin, sağlık sisteminin dayanıklılığını artırmak ve kamu kaynaklarını verimli kullanmak için bu tür raporlardan çıkarımlar yapması beklenir.
