Japon yeni, ABD doları karşısında tarihi bir düşüşe imza atarak 163 yen seviyesini aştı ve 1986 yılından bu yana en düşük seviyesine geriledi. Bu çarpıcı gelişme, Japonya Merkez Bankası (BoJ) ve hükümetin döviz piyasalarına müdahale etme riskini yeniden gündeme taşıdı. Perşembe günü Asya piyasalarında 163,88 yen/dolar seviyesini gören kur, Japonya Maliye Bakanı Shunichi Suzuki'nin "endişeyle izliyoruz" açıklamasının ardından kısmen toparlanarak 162,50 civarında dengelendi. Ancak analistler, yenin değer kaybının devam edebileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, Japonya'nın ithalat maliyetlerini artırırken ihracatçılarını destekliyor.
Japon Yeni Neden Değer Kaybediyor?
Yenin son dönemdeki zayıflamasının arkasında, ABD ile Japonya arasındaki faiz farkı yatıyor. ABD Merkez Bankası (Fed), enflasyonla mücadele kapsamında faiz oranlarını yüksek tutarken, Japonya Merkez Bankası (BoJ) negatif faiz politikasını ancak Mart 2024 sonunda sonlandırabildi. BoJ'un kısa vadeli faizi %0,25'te tutmasına karşın, ABD 10 yıllık tahvil faizinin yaklaşık %4,5 seviyesinde bulunması, yatırımcıları "carry trade" işlemleriyle dolardan yüksek getiri elde etmeye yönlendiriyor. Bu işlemlerde yatırımcılar düşük faizli yeni borçlanıp yüksek faizli dolara yatırım yapıyor. BoJ'un bu ay başinde yaptığı faiz artırımı ve tahvil alım programını azaltma kararı, piyasalarda kısa süreli bir iyimserlik yaratsa da kalıcı olmadı. Japonya'nın devasa kamu borcu (GSYİH'nin yaklaşık %260'ı) ve yaşlanan nüfus, yapısal ekonomik sorunlar olarak yen üzerinde baskı oluşturuyor.
Küresel Ekonomiye Yansımaları
Yenin rekor düşüşü, küresel ekonomide dengeleri etkileyebilir. Öncelikle, Japonya'nın Çin'den sonra Asya'nın en büyük ekonomisi olması nedeniyle bölgesel ticaret akışları etkileniyor. Zayıf yen, Japon ihracatını (otomobil, elektronik) daha rekabetçi hale getirirken, Çin ve Güney Kore gibi rakip ülkelerin ihracatçıları üzerinde baskı yaratıyor. Ayrıca, Japonya'nın enerji ve gıda ithalatındaki büyük bağımlılığı göz önüne alındığında, yenin değer kaybı iç talebi daraltarak Japonya ekonomisini resesyona sürükleyebilir. ABD ve Avrupa'dan farklı olarak Japonya'da enflasyonun talep kaynaklı değil, maliyet kaynaklı olması (özellikle enerji fiyatları) dikkat çekiyor. Uzmanlar, BoJ'un Aralık 2024'e kadar faiz artırımına gitmesini beklemezken, piyasalar yıl sonuna kadar yenin 165-170 aralığına gerileyebileceğini fiyatlıyor. Hükümetin olası müdahalesi ise sadece geçici bir etki yaratabilir; zira Japonya'nın rezervleri sınırlı ve müdahale büyük bir maliyet anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'daki bu gelişme, Türkiye ekonomisi açısından iki yönlü etki yaratıyor. İlk olarak, yenin değer kaybetmesi, TL'nin benzer şekilde baskı altında olduğu bir dönemde Türk ihracatçılarının Japonya pazarında rekabet gücünü artırabilir. Ancak ikinci olarak, küresel risk iştahındaki dalgalanmalar nedeniyle TL dahil gelişmekte olan ülke para birimleri üzerinde baskı oluşabilir. Özellikle Japonya'nın müdahalesi durumunda doların diğer para birimleri karşısında güçlenmesi, TL'yi de olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin dış ticaretinde Japonya ile ilişkiler sınırlı kalmakla birlikte, küresel finansal koşullardaki sıkılaşma Türkiye'nin dış finansman maliyetlerini artırma riski taşıyor. Merkez Bankası'nın faiz politikası ve rezerv yönetimi, bu tür küresel şoklara karşı kırılganlığın sınırlı kalmasında kritik rol oynuyor.
