İtalya’nın en büyük otoyol işletmecisi Autostrade per l’Italia’nın eski CEO’su, 2018 yılında 43 kişinin hayatını kaybettiği Cenova’daki Morandi Köprüsü çökmesinin ardından 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cenova mahkemesinde görülen davada, şirketin köprünün bakımını ihmal ettiği ve kâr odaklı politikalarla güvenlikten ödün verdiği gerekçesiyle suçlu bulunan Giovanni Castellucci, tarihin en büyük kamu güvenliği skandallarından birinin sembol ismi haline geldi. Karar, İtalya’da altyapı denetimindeki zaaflara yönelik tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Morandi Köprüsü’nün çöküşü: İhmal ve yolsuzluk iddiaları
14 Ağustos 2018’de, Cenova’nın yoğun trafiğe sahip Morandi Köprüsü’nün 100 metrelik bir bölümü aniden çöktü, enkaz altında kalan 43 kişi hayatını kaybetti. Facia, İtalya’nın altyapı güvenliğine olan güveni sarsarken, soruşturma Autostrade per l’Italia’nın bakım ve denetim süreçlerindeki ciddi ihmalleri ortaya çıkardı. Mahkeme, Castellucci ve diğer altı yöneticinin, köprünün 2016’daki bir denetiminde tespit edilen korozyon ve yapısal zayıflıkları gidermek için yeterli önlemi almadığını belirledi. Ayrıca şirketin, maliyetleri kısmak için gerekli onarımları ertelediği ve kamuoyunu yanıltan raporlar hazırladığı kayıtlara geçti.
Davada, Castellucci’nin yanı sıra Autostrade’nin eski yöneticilerinden Michele Donferri Mitelli ve şirketin bakım departmanı sorumlusu Paolo Lagorio da farklı sürelerde hapis cezası aldı. Karar, İtalyan basınında “tarihi bir adalet zaferi” olarak nitelendirilirken, kurban aileleri cezaların yetersiz olduğunu savundu. Aileler, şirketin tepesinde yer alan isimlerin daha ağır cezalar alması gerektiğini belirtti.
İtalya ve Avrupa’da altyapı güvenliği tartışmaları
Morandi Köprüsü çökmesi, İtalya’da altyapı yatırımları ve denetim mekanizmalarına yönelik kapsamlı bir reform tartışmasını tetikledi. Olayın ardından hükümet, otoyol imtiyazlarını yeniden düzenleyen bir yasa çıkardı ve Autostrade per l’Italia’nın lisansını iptal etme sürecini başlattı. Avrupa Birliği ise üye ülkelerdeki kritik altyapıların periyodik denetimini zorunlu kılan yeni direktifler üzerinde çalışmaya başladı. Uzmanlar, benzer felaketlerin önlenmesi için şirketlerin kâr hırsıyla güvenlik arasında denge kurmasını sağlayacak bağımsız denetim kurullarının kurulması gerektiğini vurguluyor. Bu dava, aynı zamanda Avrupa genelinde yaşlanan altyapıların modernizasyonu için kamu-özel sektör iş birliği modellerinin sorgulanmasına yol açtı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İtalya’daki bu dava, Türkiye’de de benzer altyapı felaketlerinin yaşandığı bir dönemde gündeme geliyor. 2023’teki Kahramanmaraş depremlerinde binlerce binanın çökmesi, Türkiye’de inşaat denetimindeki zaafları gözler önüne sermişti. Morandi Köprüsü kararı, Türk kamuoyunda altyapı projelerinde şeffaflık ve hesap verebilirliğin önemini hatırlatıyor. Türkiye’nin deprem kuşağında yer alması ve hızlı kentleşme süreci, özellikle köprü, otoyol ve baraj gibi kritik yapıların bakım ve denetiminde sıkı önlemler alınmasını zorunlu kılıyor. Bu dava, Türkiye’deki ilgili kurumlara, ihmale uğrayan altyapıların tespiti ve güçlendirilmesi konusunda uluslararası bir uyarı niteliği taşıyor.
