İtalya'da 2018 yılında 43 kişinin hayatını kaybettiği Cenova'daki Morandi Köprüsü felaketinde, dönemin otoyol işletmecisi Autostrade per l'Italia'nın (Aspi) CEO'su Giovanni Castellucci, 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cenova Mahkemesi, Castellucci'yi köprünün bakım ve denetimindeki ihmaller nedeniyle çoklu cinayet ve felakete yol açma suçlarından sorumlu buldu. Karar, İtalyan kamuoyunda geniş yankı uyandırırken, altyapı güvenliği ve kurumsal sorumluluk konularını yeniden gündeme taşıdı.
Felaketin Arka Planı ve Yargı Süreci
14 Ağustos 2018'de, Cenova'yı bağlayan A10 otoyolunun bir parçası olan 200 metre uzunluğundaki Morandi Köprüsü, yoğun trafik saatlerinde aniden çökmüştü. Olayda 43 kişi yaşamını yitirmiş, yüzlerce kişi yaralanmış ve yaklaşık 600 kişi evsiz kalmıştı. Soruşturma, köprünün 1960'larda inşa edildiğini ve yıllar içinde bakım eksikliği nedeniyle yapısal zafiyetler taşıdığını ortaya koydu.
Mahkeme, dönemin CEO'su Giovanni Castellucci'nin yanı sıra Autostrade per l'Italia'nın diğer üst düzey yöneticileri ve devlet denetim kurumu ANAS'ın eski yetkililerini de yargıladı. Castellucci, felaketteki rolü nedeniyle en ağır cezayı alan isim oldu. Savcılık, Castellucci ve diğer yöneticilerin köprünün bakımı için gerekli yatırımları yapmadığını ve uyarılara rağmen güvenlik önlemlerini ihmal ettiğini kanıtladı.
Karar, İtalyan medyasında "tarihi bir dava" olarak nitelendirildi. Çünkü bu, bir felakette kurumsal sorumluluğun en üst düzeyde cezalandırıldığı ender örneklerden biri oldu. Castellucci'nin avukatları kararı temyize götüreceklerini açıkladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Altyapı Güvenliği Tartışmaları
Cenova köprüsü faciası, sadece İtalya'da değil, tüm Avrupa'da altyapı güvenliğine ilişkin ciddi sorgulamalara yol açtı. Olay, Avrupa Birliği'nin ulaştırma altyapısı standartlarının yeniden gözden geçirilmesine neden oldu. AB Komisyonu, üye ülkelerdeki kritik köprülerin ve viyadüklerin periyodik denetimini zorunlu kılan düzenlemeleri hızlandırdı.
Küresel ölçekte ise bu dava, şirket yöneticilerinin ihmalkarlık sonucu can kaybına neden olan olaylarda kişisel olarak cezalandırılabileceği mesajını verdi. Özellikle gelişmiş ülkelerde, kamu hizmeti sağlayan özel şirketlerin hesap verebilirliği konusunda emsal teşkil etti. Uzmanlar, bu tür cezaların kurumsal kültürde güvenlik önceliğini artırabileceğini belirtiyor.
Felaket sonrası İtalyan hükümeti, Autostrade per l'Italia'nın imtiyaz sözleşmesini feshetmiş ve köprüyü devlet kontrolündeki bir şirketin yeniden inşasını üstlenmişti. Yeni köprü, 2020 yılında hizmete açıldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cenova köprüsü faciası, Türkiye'deki altyapı projeleri ve kamu-özel işbirliği modelleri açısından önemli dersler içermektedir. Türkiye'de benzer şekilde özel şirketler tarafından işletilen köprü ve otoyollar bulunmaktadır. Bu dava, sözleşmelerdeki denetim mekanizmalarının ve sorumluluk paylaşımının ne kadar kritik olduğunu göstermektedir. Ayrıca, 6 Şubat 2023 depremlerinde altyapı hasarları sonrası yapı güvenliği konusu Türkiye'de yeniden gündeme gelmiştir. İtalya'daki bu karar, Türk kamuoyunda da altyapı denetimlerinin sıkılaştırılması ve sorumluların cezalandırılması yönünde beklentileri artırabilir. Küresel anlamda ise Türk müteahhitlik firmalarının yurtdışında yürüttüğü projelerde, güvenlik ve bakım standartlarına uyumun hukuki sonuçlar doğurabileceği hatırlatıcı nitelik taşımaktadır.
