İtalya, Lübnan'da görev yapan Birleşmiş Milletler Geçici Gücü'nün (UNIFIL) yerini alabilecek, daha donanımlı ve geniş yetkilere sahip çokuluslu bir güç oluşturulmasını önerdi. Öneri, İsrail ile Hizbullah arasındaki ateşkesin kalıcılığını sağlamak ve bölgedeki uluslararası güvenlik varlığını sürdürmek amacıyla hazırlandı. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin önceki gün Lübnan Başbakanı Necip Mikati ile yaptığı telefon görüşmesinde gündeme gelen plan, BM Güvenlik Konseyi'nde tartışılmaya hazırlanıyor. Önerinin, mevcut UNIFIL misyonunun zayıflıklarına bir yanıt olarak şekillendiği belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı: UNIFIL'in yetersizlikleri ve yeni arayışlar
1978'de kurulan UNIFIL, İsrail ile Lübnan arasındaki sınır hattında barışı gözetlemekle görevlendirilmişti. Ancak son yıllarda Hizbullah'ın silahlanması ve İsrail'in düzenlediği operasyonlar karşısında gücün etkinliği sık sık sorgulanıyor. Özellikle Ekim 2023'te başlayan çatışmalarda UNIFIL mevzilerinin hedef alınması ve görevlilerin yetersiz kalması, uluslararası toplumda bu misyonun gözden geçirilmesi gerektiği tartışmalarını beraberinde getirdi. İtalya, halihazırda UNIFIL bünyesinde yaklaşık 1.000 askerle en büyük katkı sağlayan ülkelerden biri. Bu nedenle önerinin, İtalya'nın bölgedeki askeri varlığını daha etkili bir yapıya dönüştürme arayışının bir parçası olduğu yorumları yapılıyor.
Önerilen çokuluslu gücün, UNIFIL'den farklı olarak daha geniş bir yetkiye sahip olması ve Lübnan ordusuyla koordineli şekilde, ateşkes ihlallerine karşı daha sert önlemler alması planlanıyor. Ayrıca bu gücün, Hizbullah'ın silah bırakması konusunda da uluslararası baskının bir aracı olarak kullanılması hedefleniyor. İtalya'nın önerisi, BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri başta olmak üzere, Avrupa Birliği ülkeleri ve Arap ülkelerine sunuldu. Fransa ve Almanya'nın öneriye sıcak baktığı, ancak Rusya ve Çin'in UNIFIL'in yetkilerinin genişletilmesine temkinli yaklaştığı bildiriliyor.
Lübnan hükümeti ise ülkenin egemenliğine saygı duyulması koşuluyla, uluslararası bir gücün varlığına olumlu bakıyor. Ancak Hizbullah'ın, dış güçlerin ülkedeki varlığına karşı çıktığı biliniyor. Bu durum, önerinin hayata geçirilmesinin önündeki en büyük engellerden biri olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İsrail-İran gerilimi ve yeni güç dengesi
İtalya'nın bu girişimi, İsrail ile Hizbullah arasında Kasım 2023'te imzalanan ateşkesin kırılgan yapısını güçlendirme çabalarının bir parçası olarak görülüyor. Ancak İsrail'in, Lübnan'ın güneyindeki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarını sürdürdüğü ve bu durumun ateşkesi tehdit ettiği belirtiliyor. Önerinin, İsrail'in güvenlik kaygılarını gidermeyi amaçlaması, Tel Aviv yönetiminin desteğini alma ihtimalini güçlendiriyor.
Diğer taraftan İran, Lübnan'daki nüfuzunu Hizbullah üzerinden sürdürmeyi hedefliyor. Bu nedenle Tahran yönetiminin, İtalya'nın önerisine mesafeli yaklaşması bekleniyor. Uzmanlar, çokuluslu gücün oluşturulmasının, İran'ın bölgedeki vekil güçlerine karşı uluslararası bir cephe oluşturma çabası olarak da okunabileceğini ifade ediyor. Avrupa Birliği'nin, göç ve enerji güvenliği açısından Doğu Akdeniz'de istikrarı sağlama hedefiyle bu öneriye destek vermesi muhtemel.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki stratejik çıkarları ve bölgesel politikaları açısından yakından takip edilmelidir. Türkiye, Lübnan'da istikrarın sağlanmasına önem vermekle birlikte, bölgede artan uluslararası askeri varlığa karşı duyarlıdır. Önerilen çokuluslu güç, tıpkı UNIFIL gibi Lübnan'ın egemenliğini gözetmelidir; aksi halde bölgedeki güç dengelerini bozabilir. Ayrıca, Türkiye-İran ilişkileri ve Suriye'deki gelişmeler göz önüne alındığında, bu tür bir girişimin bölgesel yansımaları olabilir. Türkiye'nin, BM Güvenlik Konseyi'nde konuya ilişkin görüşmelerde aktif bir rol alarak, bölgesel istikrarı gözeten bir pozisyon benimsemesi beklenir.
