İsveç Uzay Ajansı Başkanı Anna Rathsman, ülkenin uydu fırlatma kapasitesini artırmak için ABD’nin kritik bir ortak olduğunu belirtti. Rathsman, artan jeopolitik gerilimler ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından İsveç’in güvenlik ihtiyaçlarının arttığını vurguladı. İsveç, geçtiğimiz aylarda ilk askeri uydusunu planlanandan daha erken fırlatarak, “ciddi güvenlik durumu”na yanıt verdi. Ancak ülkenin uzay programı, fırlatma araçlarının kısıtlı olması nedeniyle ABD ile iş birliğine bağımlı durumda.
Gelişmenin Arka Planı: Askeri Uydu ve Güvenlik Krizi
İsveç, ilk askeri uydusu olan GSS 1’i (Gözetleme ve Sinyal Keşif Uydusu) bu yılın başında, öngörülen takvimden aylar önce fırlattı. Karar, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Baltık Denizi’ndeki artan askeri faaliyetler nedeniyle alındı. General Dynamics ve SpaceX ile yapılan anlaşmalar sayesinde uydu, ABD’den temin edilen Falcon 9 roketiyle yörüngeye gönderildi. Rathsman, “Fırlatma takvimimiz şu anda haftalarla değil, aylarla ifade ediliyor. Oysa ihtiyaçlarımız haftalık fırlatmaları gerektirebilir” dedi. İsveç, şu anda Avrupa Birliği’nin Galileo navigasyon sistemi ve Copernicus gözlem programına katılırken, kendi fırlatma rampasına sahip değil. Kiruna’daki Esrange Uzay Merkezi yalnızca alt yörüngesel ve balistik fırlatmalar için uygun; yörüngesel fırlatma için SpaceX, Arianespace veya ABD merkezli diğer tedarikçilere bağımlı.
İsveç’in savunma bütçesi 2022’den bu yana %40 oranında artırıldı ve uzay istihbaratına ayrılan pay da yükseldi. Rathsman, “Gözetleme, haberleşme ve navigasyon uyduları artık askeri operasyonların vazgeçilmez parçası. Bu nedenle fırlatma hızımızı en az iki katına çıkarmalıyız” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Kuzey Avrupa’da Uzay Rekabeti
Rusya’nın Ukrayna savaşı, Kuzey Avrupa ülkelerinin uzay politikalarını kökten değiştirdi. Finlandiya ve Norveç de benzer şekilde askeri uydu yatırımlarını hızlandırırken, İsveç gibi ülkeler ABD’nin uzay fırlatma altyapısına yöneldi. Rusya, Sovyet döneminden kalma Plesetsk Uzay Üssü’nden ticari fırlatmaları durdururken, Çin’in Kuşak ve Yol girişimi kapsamında Arktik bölgede uydu yer istasyonları inşa etmesi endişe yaratıyor. ABD Uzay Kuvvetleri ise Norveç ve İsveç ile iş birliği içinde kuzey enlemlerinde erken uyarı kapasitesini artırmayı hedefliyor. Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Ariane 6 roketinin gecikmesi, Avrupa’nın bağımsız fırlatma kabiliyetini zayıflatırken, İsveç gibi ülkeler kısa vadede ABD’ye bağımlı kalacak. Uzmanlar, bu bağımlılığın transatlantik savunma iş birliğini derinleştireceği görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsveç’in uzayda ABD’ye bağımlılığı, Türkiye’nin kendi uydu programını bağımsız sürdürme stratejisini doğruluyor. Türkiye, yerli fırlatma aracı geliştirme ve uydu ihracatı hedefleriyle bu alanda özerklik kazanmaya çalışırken, İsveç örneği jeopolitik krizlerde bağımsız fırlatma kapasitesinin önemini gösteriyor. Öte yandan, Türkiye’nin İsveç’in NATO üyeliği sürecinde yaşanan gerginlikler, Ankara’nın uzay iş birliklerinde de siyasi koşulların belirleyici olabileceğini işaret ediyor. Bölgesel olarak, Kuzey Avrupa’daki uzay silahlanması, Türkiye’nin içinde bulunduğu Doğu Akdeniz ve Kafkasya dengelerini dolaylı olarak etkileyebilir.
