İsrail güvenlik kurumlarında üst düzey bir yetkili, geçtiğimiz haftalarda İran'a yönelik spekülasyonları sarsan bir açıklamada bulunarak, İran ile olası bir savaşın askeri, ekonomik ve diplomatik maliyetinin beklenen kazanımları gölgede bırakabileceğini belirtti. Yetkili, isminin açıklanmaması koşuluyla yaptığı değerlendirmede, "Operasyonun hedeflerine ulaşıp ulaşamayacağı sorgulanır hale geldi; mevcut şartlarda bu savaşa girmek ‘değmemiş’ olabilir" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, İsrail siyasetinde ve askeri çevrelerinde şaşkınlık ve hararetli tartışmalara yol açtı. Zira İran, İsrail için uzun süredir en büyük stratejik tehdit olarak tanımlanıyor ve son aylarda artan nükleer faaliyetleri, İran destekli milis grupların bölgedeki eylemleri ve İsrail’e karşı artan retorik, bir askeri müdahaleyi gündeme getirmişti.
Gelişmenin Arka Planı
İsrailli yetkilinin sözleri, İran’ın nükleer programına ilişkin Batı ile yürütülen müzakerelerin kritik bir dönemece girdiği ve bölgede İran’a yakın grupların saldırılarının arttığı bir döneme denk geldi. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) son aylarda İran’ın Suriye ve Lübnan’daki varlığına karşı yüzlerce hava saldırısı düzenlerken, üst düzey siyasi ve askeri figürler sıklıkla İran’ın nükleer tesislerine yönelik bir operasyon olasılığını dillendiriyordu. Ancak bu son itiraf, İsrail içindeki şahin kanadın bile operasyonun fizibilitesi konusunda bölünmüş olduğunu gösteriyor. Yetkili, doğrudan bir savaşın İsrail’in güney ve kuzey sınırlarında birden fazla cephede çatışma riskini beraberinde getireceğini, Hizbullah ve Hamas gibi aktörlerin devreye girmesiyle birlikte savaşın kısa sürede bölgesel bir çatışmaya dönüşebileceğini vurguladı. Ayrıca, İran’ın füze cephaneliğinin ve siber savaş kapasitesinin hafife alınmaması gerektiğini belirtti.
Ekonomik boyut da dikkat çekiyor: İsrail’in savunma bütçesi büyük ölçüde ABD yardımına bağımlı olsa da, topyekûn bir savaşın maliyetinin milyarlarca doları bulması ve ülke ekonomisinde derin yaralar açması bekleniyor. İsrail Merkez Bankası, olası bir İran çatışmasının büyüme oranını %2’nin üzerinde aşağı çekebileceği uyarısında bulunmuştu. Öte yandan, uluslararası kamuoyu ve İsrail’in stratejik ortakları da çatışmaya mesafeli yaklaşıyor; ABD, İran’la diplomatik bir çözümden yana olduğunu sık sık yineliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrailli yetkilinin bu açıklaması, sadece iç politikada değil, bölgesel dengeler açısından da önemli sonuçlar doğuruyor. İran destekli grupların Suriye, Irak, Lübnan ve Yemen’deki faaliyetleri göz önüne alındığında, İsrail-İran savaşı tüm Orta Doğu’yu istikrarsızlaştırabilecek bir potansiyele sahip. Arap ülkeleri, özellikle Körfez monarşileri, İran’ın nükleer programından rahatsız olsalar da, büyük bir savaşın bölgeyi daha da kaosa sürükleyeceği endişesini taşıyor. Bu bağlamda, İsrail’in savaş konusundaki çekinceleri, Arap dünyasında kısa vadede bir rahatlama olarak yorumlanabilir. Öte yandan, uluslararası petrol piyasaları, olası bir İsrail-İran savaşının petrol fiyatlarını fırlatacağı beklentisiyle hassas bir dönemden geçiyor. Yetkilinin açıklaması sonrası petrol fiyatlarında sınırlı bir düşüş yaşandı, ancak analistler bu düşüşün kalıcı olmayabileceği uyarısını yapıyor. Küresel güçler açısından, İran’la savaş ihtimalinin azalması, nükleer müzakerelerde eli güçlendirebilir; ancak aynı zamanda İran’ın bölgedeki nüfuzunu genişletmesine ve İsrail’e karşı dolaylı saldırılarını sürdürmesine de alan açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve İsrail arasında dengeli bir dış politika yürütmeye çalışırken, İsrail’in İran savaşı konusunda tereddüt yaşaması Ankara için bir nebze olsun rahatlatıcıdır. Zira Türkiye, İran’la sınır güvenliği ve enerji ticareti bağlamında derin bağlara sahiptir; İran ile bir savaş, Türkiye’nin doğu sınırlarını istikrarsızlaştırabilir, mülteci akışını tetikleyebilir ve enerji fiyatlarını yükselterek ekonomiyi vurabilir. Ayrıca, bölgesel istikrarın korunması, Türkiye’nin Suriye ve Irak’taki terörle mücadele hedefleri açısından hayati önemdedir. Bu bağlamda, İsrail’in çekimser tavrı, Ankara’nın kısa vadede İran’la diplomatik kanalları açık tutma stratejisiyle uyumludur. Ancak, İran’ın bölgedeki nüfuzunu artırması ve özellikle Suriye’deki askeri varlığı zaman zaman Türkiye’nin çıkarlarıyla çelişmektedir. Bu nedenle, Ankara İsrail’in savaş ihtimalini düşürmesini olumlu karşılasa da, İran’ın bölgesel faaliyetlerine karşı tedbirli olmayı sürdürecektir.
