İsrailli ve Filistinli sivil toplum kuruluşları, 12 Haziran Cuma günü Fransa'nın başkenti Paris'te bir araya gelerek uluslararası topluma iki devletli çözümden vazgeçilmemesi çağrısı yaptı. Reuters haber ajansının aktardığına göre, Paris yönetimi Orta Doğu'daki savaş ortamında bu konuyu gündemde tutmaya çalışırken, sivil toplum temsilcileri barış umutlarının tükenmekte olduğu uyarısında bulundu. Toplantıya katılan gruplar, İsrail-Filistin çatışmasının çözümü için uluslararası desteğin yeniden canlandırılması gerektiğini vurguladı.
Gelişmenin arka planı: İki devletli çözüm neden zorlaşıyor?
İki devletli çözüm, uluslararası toplum tarafından uzun süredir İsrail-Filistin çatışmasının nihai çözümü olarak kabul ediliyor. Ancak son yıllarda özellikle İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini genişletmesi, Gazze'deki abluka ve Hamas'ın 7 Ekim 2023'te başlattığı saldırının ardından İsrail'in Gazze'ye yönelik yoğun saldırıları, bu çözümü fiilen imkansız hale getirdi.
Paris'teki toplantıya katılan sivil toplum temsilcileri, mevcut durumda iki devletli çözüme olan inancın azaldığını, ancak alternatif bir modelin de bulunmadığını belirtti. Toplantının ev sahipliğini yapan Fransa Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, bu tür sivil toplum girişimlerinin barış sürecini canlı tutmak açısından önemli olduğunu ifade etti.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, daha önce yaptığı açıklamalarda iki devletli çözümün yeniden canlandırılması için uluslararası bir konferans düzenlenmesi önerisinde bulunmuştu. Ancak bu öneri, hem İsrail hem de Filistin yönetiminden yeterli destek görmedi.
Bölgesel ve küresel boyut: Fransa'nın arabuluculuk çabaları
Fransa, tarihsel olarak Orta Doğu'da aktif bir diplomasi yürüten ülkelerden biri. Özellikle Lübnan ve Filistin meselesinde geleneksel olarak Arap dünyasına yakın duran Paris, son dönemde İsrail ile de ilişkilerini dengelemeye çalışıyor. Gazze savaşının başlamasından bu yana Fransa, ateşkes çağrıları yaparken, aynı zamanda İsrail'in kendini savunma hakkını da tanıdığını belirtiyor.
Bu toplantı, Fransa'nın Orta Doğu barış sürecindeki rolünü yeniden canlandırma çabası olarak değerlendiriliyor. Ancak uzmanlar, mevcut koşullarda iki devletli çözümün hayata geçirilmesinin son derece zor olduğunu, bunun için öncelikle Gazze'de kalıcı bir ateşkes sağlanması ve siyasi iradenin oluşması gerektiğini vurguluyor.
Toplantıya katılan Filistinli sivil toplum kuruluşları, uluslararası toplumun Filistin devletinin tanınması konusunda daha somut adımlar atması gerektiğini belirtirken, İsrailli gruplar ise güvenlik kaygılarının dikkate alınması gerektiğini ifade etti. Her iki taraf da ortak bir zemin bulunması için diyalogun sürdürülmesi gerektiği konusunda hemfikir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği tarihsel destek ve İsrail ile son dönemde bozulan ilişkileri nedeniyle bu gelişmeyi yakından izlemektedir. Ankara, iki devletli çözümü resmi olarak desteklemekle birlikte, özellikle AK Parti hükümeti döneminde Filistin yanlısı söylemleriyle öne çıkmıştır. Fransa'nın bu girişimi, Türkiye'nin de dahil olabileceği daha geniş bir uluslararası platformun oluşmasına katkı sağlayabilir. Ancak Türkiye ile Fransa arasında özellikle Doğu Akdeniz ve Libya konularında yaşanan gerilimler, iki ülkenin Orta Doğu barış sürecinde işbirliği yapmasını zorlaştırmaktadır. Öte yandan, Türkiye'nin Hamas ile olan ilişkileri, iki devletli çözüm müzakerelerinde Ankara'nın rolünü sınırlayan bir faktör olarak öne çıkmaktadır.
