Lübnan ile İsrail arasında deniz sınırlarını belirleyen ve enerji kaynaklarının paylaşımını düzenleyen anlaşma, ülke içinde derin bir kutuplaşmaya yol açtı. Anlaşmayı destekleyenler, bunun İran’ın Lübnan üzerindeki etkisini sınırlayacağını savunurken, karşı çıkanlar düzenlemenin egemenliği zedelediğini ve İsrail’e taviz verildiğini öne sürüyor. Beyrut’ta toplanan yüzlerce protestocu, hükümeti anlaşmayı imzalamamaya çağırarak sokakları doldurdu.
Anlaşmanın Arka Planı ve İçeriği
Ekim 2022’de varılan anlaşma, ABD arabuluculuğunda yürütülen uzun müzakerelerin ardından imzalandı. Anlaşma, tartışmalı Kariş ve Kan gaz sahalarının işletilmesine ilişkin bir çerçeve sunuyor. Lübnan, 860 kilometrekarelik bir deniz alanında egemenlik iddiasından vazgeçerken, İsrail’in Kariş sahasını işletmesine izin veriyor. Karşılığında Lübnan, Kan sahasından elde edilecek gelirin bir kısmını alacak. Ancak anlaşma metni, sınırın kesin olarak belirlenmemesi nedeniyle eleştiriliyor.
Lübnanlı siyasi analist Sami Nader’e göre, anlaşma Hizbullah’ın İran’a bağımlılığını azaltma potansiyeli taşıyor. 'Hizbullah, İsrail’le doğrudan angajmanı meşrulaştırmaktan kaçınmak için dolaylı müzakereleri destekledi. Ancak bu anlaşma, örgütün savaş söylemini zayıflatabilir' diyor. Buna karşılık, Hıristiyan ve Sünni muhalefet, anlaşmanın İsrail’e meşruiyet kazandırdığını ve Lübnan’ın Arap kimliğine zarar verdiğini iddia ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Anlaşma, Doğu Akdeniz’deki enerji rekabeti bağlamında kritik bir öneme sahip. İsrail, Mısır ve Kıbrıs Rum Yönetimi ile birlikte bölgedeki doğal gaz rezervlerini Avrupa’ya ihraç etmeyi planlıyor. Lübnan’ın da bu sürece dahil olması, ülkenin ekonomik krizden çıkışına katkı sağlayabilir. Ancak Lübnan, anlaşmadan beklenen ekonomik faydayı henüz elde edemedi. Zira ülke, 2020’den bu yana süren ağır ekonomik kriz nedeniyle gaz sahalarını işletecek altyapı ve yatırımdan yoksun.
ABD ve Fransa, anlaşmayı bölgesel istikrara katkı olarak selamlarken, İran ve Suriye anlaşmayı Lübnan’ın egemenliğine müdahale olarak nitelendirdi. İran destekli Hizbullah, anlaşmaya resmi olarak karşı çıkmamakla birlikte, iç kamuoyunda anlaşmanın İsrail’e verilen bir taviz olduğu yönünde propaganda yapıyor. Bu durum, Lübnan’daki mezhepsel gerilimleri de derinleştiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail-Lübnan anlaşması, Doğu Akdeniz’deki enerji denkleminde Türkiye’nin konumunu da etkileme potansiyeli taşıyor. Ankara, uzun süredir Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon kaynaklarının paylaşımı konusunda Yunanistan ve GKRY ile anlaşmazlık yaşıyor. İsrail ve Lübnan arasında varılan anlaşma, Mısır ve İsrail’i merkeze alan yeni bir enerji koridoru oluşturabilir. Bu durum, Türkiye’nin bölgedeki enerji merkezi olma hedefini zayıflatabilir. Ayrıca, anlaşmanın Hizbullah’ı zayıflatması, Suriye’deki güç dengesini ve Türkiye’nin kuzey Suriye’deki nüfuz alanını dolaylı olarak etkileyebilir. Ankara, bu gelişmeleri yakından izleyerek kendi enerji ve güvenlik stratejilerini yeniden değerlendirmek durumunda kalabilir.
