İsrail'in İran topraklarına düzenlediği son hava saldırıları, ABD Başkanı Donald Trump'ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu dizginleme konusundaki başarısızlığını bir kez daha gözler önüne serdi. 25 Mart 2025 sabahı erken saatlerde başlayan operasyonda İsrail savaş uçakları, İran'ın İsfahan kenti yakınlarındaki askeri tesisleri hedef aldı. Saldırıda İran hava savunma sistemleri devreye girerken, her iki taraftan da resmi açıklamalar gelmeye devam ediyor. Bu gelişme, İsrail-İran arasındaki gölge savaşın açık çatışmaya dönüşme riskini artırırken, Trump'ın Orta Doğu politikasının temel taşlarından olan İsrail'in güvenliğini sağlama vaadini sorgulatıyor.
Saldırının arka planı: İsrail'in caydırıcılık arayışı
İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, uzun süredir devam eden gölge savaşın bir parçası olarak değerlendiriliyor. İsrail, İran'ın nükleer programına ve bölgedeki vekil güçlerine yönelik operasyonlarını son yıllarda artırmıştı. Netanyahu yönetimi, İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek için her türlü askeri seçeneği masada tutuyor. Ancak bu kez hedef, yalnızca nükleer tesisler değil, aynı zamanda İran'ın insansız hava aracı ve füze üretim tesisleri oldu. İsrail istihbaratı, İran'ın son aylarda Suriye ve Irak'taki İsrail hedeflerine yönelik saldırılarını artırdığını tespit etmişti. Saldırının zamanlaması da dikkat çekici: Trump'ın ABD başkanlığı seçimleri öncesinde Orta Doğu'da istikrar vaat ettiği bir dönemde gerçekleşmesi, Netanyahu'nun kendi güvenlik önceliklerini Washington'un taleplerinin üzerinde tuttuğunu gösteriyor.
Trump yönetimi, İsrail'in İran'a yönelik saldırılarına ilişkin kamuoyuna yansıyan bir uyarıda bulunmamış olsa da, arka kapı diplomasisiyle Netanyahu'yu sakinleştirmeye çalıştı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, ABD'nin İsrail'in meşru müdafaa hakkını desteklediği ancak gerginliğin daha da tırmanmasını istemediği ifade edildi. Ancak bu açıklama, Netanyahu'nun sahadaki eylemlerini değiştirmeye yetmedi. İsrail Başbakanı, ulusal güvenliğini tehdit eden her türlü unsura karşı sert tepki verme konusunda kararlı olduğunu bir kez daha kanıtladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Yeni bir kriz mi?
İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, bölgesel dengeleri altüst etme potansiyeli taşıyor. İran, misilleme tehdidinde bulunurken, Hizbullah ve Yemen'deki Husiler gibi vekil güçleri üzerinden İsrail'e yanıt verebileceği sinyali veriyor. Bu durum, Lübnan, Suriye ve Yemen'de yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programı üzerindeki baskı artarken, Tahran yönetimi uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırabilir. Küresel ölçekte ise, petrol fiyatlarında ani bir yükseliş yaşandı ve uluslararası toplum tarafları itidale çağırdı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı alırken, Avrupa Birliği arabuluculuk girişimlerini yoğunlaştırdı.
Trump'ın başarısızlığı, yalnızca Netanyahu'yu dizginleyememesiyle sınırlı değil. ABD’nin Orta Doğu’daki geleneksel müttefiki İsrail ile İran arasında doğrudan bir çatışmanın eşiğine gelinmesi, Washington’un bölgede itibar kaybına yol açıyor. Eski Başkan Barack Obama döneminde imzalanan nükleer anlaşmadan Trump’ın tek taraflı çekilmesi, İran’ın nükleer faaliyetlerini hızlandırmasına neden olmuş ve İsrail’in endişelerini artırmıştı. Trump yönetimi, İsrail’i desteklerken bir yandan da bölgesel istikrarı korumaya çalışıyordu ancak bu ikili hedefin çelişkili olduğu artık açıkça görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin güney sınırlarında yeni bir kriz potansiyeli yaratıyor. İran-İsrail çatışması, Suriye ve Irak üzerinden Türkiye'ye sıçrayabilecek bir güvensizlik ortamı doğurabilir. Türkiye, hem İran hem de İsrail ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, bu tür bir kriz Ankara'yı zor bir pozisyona sokabilir. Ayrıca, bölgede artan gerilim, enerji fiyatlarını yükselterek Türkiye ekonomisine ek yük getirebilir. Türkiye'nin, kendi güvenlik çıkarlarını korumak için hem diplomatik girişimlerini hızlandırması hem de askeri hazırlıklarını gözden geçirmesi gerekebilir.
