ABD yönetimi, İsrail hükümetinin Washington ile Tahran arasında hazırlanmakta olan mutabakat zaptını (memorandum of understanding) inceleme talebini resmen reddetti. İbranice medyada yer alan haberlere göre, İsrail'in Kanal 12'si, Tel Aviv yönetiminin bu amaçla ABD'ye resmi bir başvuruda bulunduğunu, ancak talebin geri çevrildiğini duyurdu. Söz konusu mutabakat, İran'ın nükleer programına ilişkin kapsamlı bir çerçeve oluşturmayı hedefliyor ve ABD ile İran arasında dolaylı müzakereler yoluyla şekillendiriliyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ofisinden konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmezken, gelişme Tel Aviv'de hayal kırıklığı ve endişeyle karşılandı.
Mutabakat Zaptı ve İsrail'in Endişeleri
Söz konusu mutabakat zaptı, ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin İran'la nükleer diyaloğu yeniden canlandırma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) 2018'de tek taraflı çekilen Trump yönetiminin ardından, Biden yönetimi İran'la dolaylı müzakerelere yeniden başlamıştı. Ancak müzakereler, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerindeki ilerlemeler ve bölgesel gerilimler nedeniyle tıkanma noktasına gelmişti.
İsrail, Tahran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek için askeri seçenek de dahil olmak üzere tüm araçları kullanmaya hazır olduğunu sık sık vurguluyor. Netanyahu hükümeti, ABD'nin İran'la varacağı herhangi bir anlaşmanın, İran'ın bölgesel milis güçleri ve balistik füze programını da kapsaması gerektiğini savunuyor. Bu nedenle, yalnızca nükleer dosyayı ele alan bir mutabakatın yetersiz kalacağı ve İran'a ekonomik yaptırımların hafifletilmesi karşılığında bölgesel faaliyetlerinde serbestlik tanıyacağı endişesi taşınıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin İsrail'in talebini reddetmesi, Washington ile Tel Aviv arasındaki ittifakta nadir görülen bir pürüz olarak kayda geçti. İki ülke arasında İran konusunda uzun süredir devam eden görüş ayrılıkları, bu kararla birlikte daha belirgin hale geldi. ABD yönetimi, İran'la diplomasi kanallarını açık tutma konusunda kararlı görünürken, İsrail ise anlaşma sürecine doğrudan dahil olmak istiyor.
Gelişme, Körfez ülkeleri başta olmak üzere bölge aktörlerinin de dikkatle izlediği bir sürece işaret ediyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, İran'la nükleer anlaşma yapılması durumunda kendi güvenlik endişelerinin karşılanmasını bekliyor. Öte yandan, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, İran'la nükleer bir anlaşmanın uluslararası barış ve istikrar için kritik olduğunu savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la nükleer müzakerelerde arabulucu rolü üstlenmeye çalışan ve bölgesel dengeleri yakından izleyen bir ülke konumunda. ABD'nin İsrail'in itirazlarına rağmen İran'la mutabakat arayışını sürdürmesi, Türkiye'nin enerji güvenliği ve komşularıyla ilişkileri açısından iki ucu keskin bir bıçak. Bir yandan İran'a yönelik yaptırımların hafifletilmesi, Türkiye'nin enerji ithalatında maliyet avantajı sağlayabilir; diğer yandan İran'ın bölgesel nüfuzunun artması, Suriye ve Irak'ta Türkiye'nin çıkarlarıyla çatışabilir. Ayrıca, ABD-İsrail arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Kafkasya politikalarını da dolaylı olarak etkileyebilir. Ankara'nın, bu süreçte hem Washington hem de Tahran'la dengeli bir diplomasi yürütmesi bekleniyor.
