İsrail ve Lübnan, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin arabuluculuğunda Washington'da dört gün süren müzakerelerin ardından cuma günü bir çerçeve anlaşması imzalamayı planlıyor. Anlaşma, iki ülke arasındaki uzun süredir devam eden sınır ve deniz yetki alanı anlaşmazlıklarını çözmeyi hedefliyor. Görüşmeler, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun da katılımıyla gerçekleşti. Tarafların anlaşmaya varması, bölgede yeni bir istikrar döneminin başlangıcı olarak değerlendiriliyor. Anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte, iki ülke arasındaki resmi olmayan ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşmesi bekleniyor.
Gelişmenin arka planı
İsrail ve Lübnan arasındaki anlaşmazlık, özellikle deniz sınırları ve doğal gaz kaynaklarının paylaşımı konusunda yıllardır sürmektedir. 2022 yılında ABD arabuluculuğunda varılan deniz sınırı anlaşması, bu sürecin önemli bir adımıydı. Ancak kara sınırları ve diğer konulardaki anlaşmazlıklar devam etti. Washington'da gerçekleşen son tur müzakerelerde, tarafların bir çerçeve anlaşmaya varması, bu sorunların kapsamlı bir şekilde çözülmesi yolunda kritik bir eşik olarak görülüyor. Anlaşmanın detayları henüz kamuoyuyla paylaşılmamış olsa da, diplomatik kaynaklar askerden arındırılmış bölgeler, güvenlik düzenlemeleri ve ekonomik işbirliği konularında mutabakata varıldığını bildiriyor.
Anlaşma, Lübnan'ın derin ekonomik krizinden çıkışına da katkı sağlayabilir. Ülke, 2019'dan bu yana süren finansal çöküş, siyasi istikrarsızlık ve Beyrut liman patlamasının ardından gelen zorluklarla mücadele ediyor. İsrail ile normalleşme, Lübnan'ın uluslararası yatırım ve yardımları çekmesinin önünü açabilir. Öte yandan, Hizbullah'ın anlaşmaya karşı tutumu belirsizliğini koruyor; örgütün Lübnan siyasetindeki etkisi, anlaşmanın uygulanmasını zorlaştırabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail-Lübnan anlaşması, Orta Doğu'da son dönemde ivme kazanan normalleşme sürecinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Trump yönetiminin desteklediği İbrahim Anlaşmaları çerçevesinde Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Sudan ve Fas ile normalleşme sağlanmıştı. Lübnan'ın da bu sürece dahil olması İsrail'in bölgedeki izolasyonunu daha da azaltacak. Ayrıca, anlaşma Doğu Akdeniz'deki enerji jeopolitiğini de etkileyebilir. İsrail ve Lübnan'ın deniz yetki alanlarını belirlemesi, bölgedeki doğal gaz keşiflerini hızlandırabilir ve Avrupa'nın enerji arzına katkı sağlayabilir. ABD, anlaşmayı kendi bölgesel çıkarları doğrultusunda bir başarı olarak sunarken, Rusya ve Çin'in gelişmelere nasıl tepki vereceği merak konusu. Rusya'nın Suriye'deki varlığı ve Çin'in ekonomik yatırımları, denklemin diğer önemli unsurları arasında yer alıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail-Lübnan anlaşmasını dikkatle izlemektedir. Anlaşma, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı tartışmalarını ve enerji rekabetini doğrudan etkileyecektir. Türkiye, Libya ile yaptığı deniz yetki alanı anlaşması ve Doğu Akdeniz'deki sondaj faaliyetleri nedeniyle bölgedeki gelişmelere hassastır. Anlaşmanın, Türkiye'nin GKRY ve Yunanistan ile olan deniz sınırı ihtilaflarına emsal teşkil etme potansiyeli bulunmaktadır. Ayrıca, Lübnan'ın istikrara kavuşması, Türkiye'nin bölgedeki insani yardım ve ticari ilişkileri açısından olumlu bir gelişmedir. Ancak, Hizbullah'ın anlaşmaya karşı tutumu ve İsrail ile normalleşmenin Suriye'deki dengeleri nasıl etkileyeceği, Türk dış politikasının önümüzdeki dönemde dikkate alması gereken konular arasındadır.
