İsrail ve ABD’nin Ortadoğu’daki askeri operasyonları, yalnızca can kaybına ve altyapı tahribatına yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda binlerce yıllık kültürel mirası da yok ediyor. Uzmanlara göre, İran ve Lübnan’daki antik şehirler, tarihi yapılar ve arkeolojik alanlar, İsrail saldırılarının hedefi haline geldi. Bu durum, bölgenin ortak tarihine ve insanlığın kültürel belleğine yönelik sistematik bir saldırı olarak değerlendiriliyor.
Antik kentler bombalar altında
Orta Doğu, Mezopotamya’dan Fenike’ye, Pers İmparatorluğu’ndan Roma’ya kadar medeniyetlerin beşiği olmuştur. Ancak son dönemde İsrail’in Gazze, Lübnan ve Suriye’deki operasyonları, tarihi dokuyu hedef alan saldırılara tanıklık ediyor. İran’ın antik Persepolis kalıntıları ve Lübnan’daki Baalbek Tapınağı gibi UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan alanlar, savaşın gölgesinde büyük tehdit altında. Middle East Eye’da yayımlanan analize göre, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları ve askeri tehditleri, Tahran’ın kültürel varlıklarını koruma kapasitesini zayıflatıyor. Aynı şekilde, İsrail’in Lübnan’daki hava saldırıları, Roma dönemine ait anıtların ve tarihi camilerin zarar görmesine neden oldu.
Uzmanlar, bu saldırıların sadece fiziksel yıkımla sınırlı kalmadığını, aynı zamanda bölge halklarının kimliğine ve hafızasına da darbe vurduğunu belirtiyor. Tarihçi Dr. Leyla Fakhri, “Bu yapılar yalnızca taştan ibaret değil; ortak geçmişimizin, dilimizin ve inancımızın somut kanıtlarıdır. Onları yok etmek, halklarımızın köklerini silmek anlamına gelir” ifadelerini kullandı.
Kültürel temizliğin küresel boyutu
Kültürel mirasın hedef alınması, uluslararası hukuk kapsamında savaş suçu olarak tanımlanıyor. 1954 Lahey Sözleşmesi, silahlı çatışmalarda kültürel varlıkların korunmasını zorunlu kılıyor. Ancak İsrail ve ABD’nin bu tür anlaşmalara taraf olmasına rağmen, bölgedeki antik alanlara yönelik saldırılar devam ediyor. Özellikle İran’ın nükleer programı nedeniyle artan gerilim, Tahran’ın tarihi şehirlerini de hedef haline getirmiş durumda. ABD’nin İran’a yönelik “maksimum baskı” politikası, sadece ekonomik değil, kültürel bir kuşatmayı da beraberinde getiriyor.
Bölgesel boyutta ise bu durum, İslam dünyasında ortak bir öfkeye yol açıyor. İran ve Lübnan’daki antik mirasın yok olması, sadece bu ülkeleri değil, tüm İslam coğrafyasını ve insanlığı kayba uğratıyor. Orta Doğu’daki kültürel çeşitlilik, bu saldırılarla birlikte daha da kırılgan hale geliyor. Arkeolog Prof. Mehmet Yılmaz, “Bu saldırılar, sadece bugünü değil, gelecek nesillerin geçmişle bağını da koparıyor. Korunması gereken bir dünya mirası yok oluyor” dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, köklü tarihi ve kültürel mirasıyla bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Hem İran hem Lübnan, Türkiye’nin kültürel ve ticari ilişkilerinin güçlü olduğu komşu ülkelerdir. Bu bölgelerdeki antik mirasın yok olması, sadece insanlık için değil, Türkiye’nin turizm potansiyeli ve bölgesel istikrarı için de tehdit oluşturuyor. Ayrıca Türkiye, UNESCO nezdinde kültürel mirası korumaya yönelik aktif bir rol oynarken, İsrail ve ABD’nin bu tutumu Ankara’nın diplomatik girişimlerini zorlaştırabilir. Türkiye’nin kültürel diplomasi ve bölgesel barış çabaları, bu tür yıkımların önlenmesi için daha da önem kazanıyor.
