İsrail ve Lübnan, uzun süredir tartışmalı olan sınır bölgelerinde egemenlik devrini içeren pilot bir anlaşma üzerinde müzakerelere başladı. İsrailli yetkililer, söz konusu anlaşma kapsamında bölgeye konuşlandırılacak Lübnan askerlerinin, Hizbullah ile bağlantılı olmadıklarının teyidi için kapsamlı bir güvenlik taramasından geçirileceğini açıkladı. Bu girişim, iki ülke arasında yıllardır devam eden deniz ve kara sınırı anlaşmazlıklarının çözümüne yönelik somut bir adım olarak değerlendiriliyor. Pilot uygulamanın başarılı olması halinde, anlaşmanın daha geniş bölgelere yayılması ve kalıcı bir barış sürecinin önünü açması bekleniyor.
Gelişmenin arka planı
İsrail ile Lübnan arasındaki sınır anlaşmazlıkları, 1948'deki İsrail'in kuruluşundan bu yana süregelen bir kriz alanı oldu. Özellikle 2006'daki İsrail-Hizbullah savaşı sonrasında, Birleşmiş Milletler geçici gücü UNIFIL bölgede tampon görevi üstlenmiş durumda. Ancak Hizbullah'ın Lübnan'ın güneyindeki etkinliği, İsrail için ciddi bir güvenlik tehdidi oluşturuyor.
Yeni pilot plan, İsrail'in ulusal güvenlik kaygılarını gidermeyi amaçlıyor. Yetkililere göre, Lübnan ordusunun bölgeye konuşlanması, Hizbullah'ın etkisini dengeleyecek ve İsrail'in kuzey sınırında istikrarı artıracak. ABD ve Fransa'nın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerde, güvenlik taramasının uluslararası gözlemciler eşliğinde yapılması gündemde.
Bölgesel boyut
Bu gelişme, Ortadoğu'da artan gerilimlerin ortasında nadir bir diplomatik ilerleme olarak görülüyor. İsrail'in Hizbullah'a yönelik sert tutumu ve Lübnan'da ekonomik krizle boğuşan hükümetin diplomatik çıkış arayışı, anlaşmayı mümkün kılan temel faktörler. Ancak Hizbullah'ın bu sürece nasıl tepki vereceği belirsiz. Örgüt, daha önce İsrail ile doğrudan müzakerelere karşı çıkmıştı. Uzmanlar, pilot uygulamanın başarısı için Hizbullah'ın en azından sessiz kalmayı kabul etmesi gerektiğini belirtiyor.
Deniz sınırı anlaşmazlığı da benzer bir süreçle çözülmüştü. Ekim 2022'de varılan anlaşma ile İsrail ve Lübnan, Doğu Akdeniz'deki doğal gaz sahalarının paylaşımında uzlaşmıştı. Bu anlaşma, iki ülke arasındaki ilk resmi mutabakat olarak tarihe geçmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Doğu Akdeniz'de kendi çıkarları bulunan bir aktör olarak İsrail-Lübnan yakınlaşmasını yakından takip ediyor. Pilot plan, bölgesel istikrara katkı sağlarsa, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji güvenliği ve deniz yetki alanları tartışmalarında dolaylı da olsa olumlu bir etki yaratabilir. Ancak Hizbullah'ın süreçten dışlanması, Türkiye'nin bölgedeki dengeleri gözetme politikası açısından risk oluşturabilir. Ankara, Lübnan'ın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü desteklemekle birlikte, İsrail ile ilişkilerinde son dönemdeki normalleşme adımlarını da sürdürmektedir. Bu nedenle, Türkiye için en kritik unsur, anlaşmanın bölgesel barışa katkısı ve Lübnan'ın iç istikrarını zedelemeden uygulanmasıdır.
