İsrail ve İran, karşılıklı füze saldırılarıyla on yıllardır süren gölge savaşını doğrudan çatışmaya dönüştürdü. İsrail'in İran'ın nükleer ve askeri tesislerine yönelik operasyonlarına misilleme olarak Tahran yönetimi, İsrail topraklarına çok sayıda balistik füze fırlattı. Çarşamba günü başlayan saldırı dalgasında İran'dan atılan füzelerin büyük kısmı İsrail hava savunma sistemleri tarafından engellenirken, bazı isabetler sonucu can kaybı yaşandığı bildirildi. İsrail ise karşılık olarak İran'ın askeri tesislerini ve devrim muhafızlarına ait hedefleri vurdu. Bu gelişme, Ortadoğu'da geniş çaplı bir savaşın eşiğine gelindiği yorumlarına yol açtı.
Gelişmenin arka planı
İran ile İsrail arasındaki gerilim, yıllardır süren gölge savaşın ardından ilk kez bu boyutta doğrudan bir askeri çatışmaya dönüştü. İsrail, uzun süredir İran'ın nükleer programını ve Suriye'deki askeri varlığını hedef alan hava saldırıları düzenliyordu. Nisan 2024'te İsrail'in Şam'daki İran konsolosluğuna düzenlediği saldırıda üst düzey İranlı komutanların öldürülmesi, Tahran'ı ilk kez İsrail topraklarına doğrudan füze ve drone saldırısına yöneltmişti. Bu saldırıya İsrail'in sınırlı bir misillemesiyle geçici olarak yatışan tansiyon, son haftalarda yeniden yükseldi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin vermeyeceklerini vurgularken, İran ise İsrail'in saldırganlığına karşı kendini savunma hakkını saklı tuttuğunu açıkladı. Batılı istihbarat kaynakları, İran'ın nükleer tesislerine yönelik artan uluslararası baskı ve İsrail'in bu tesislere sızma operasyonlarının gerilimi körüklediğini belirtiyor.
Çarşamba günü başlayan füze saldırılarında İran, İsrail'in güneyindeki askeri üsleri ve kuzeyindeki sivil yerleşimleri hedef aldı. İsrail ordusu, İran'dan atılan 200'den fazla füzenin büyük bölümünün Demir Kubbe ve diğer hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü, ancak bazı füzelerin isabet ettiğini duyurdu. Saldırılarda en az 12 sivil hayatını kaybederken, yüzlerce kişi yaralandı. İsrail Hava Kuvvetleri, misilleme olarak İran'ın İsfahan, Şiraz ve Huzistan eyaletlerindeki askeri tesislerine ve devrim muhafızlarının karargahlarına hava saldırıları düzenledi. Saldırılarda İran'da 9 askerin öldüğü, nükleer tesislerin ise zarar görmediği bildirildi.
Bölgesel veya küresel boyut
İran-İsrail çatışması, tüm Ortadoğu'yu etkisi altına alacak potansiyel bir bölgesel savaş riskini beraberinde getiriyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere Körfez ülkeleri, bir yandan İran'a yönelik endişelerini dile getirirken diğer yandan çatışmanın yayılmaması için arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırdı. ABD, İsrail'e acil askeri yardım gönderirken, Akdeniz'deki uçak gemisi grubunu bölgeye sevk etti. Rusya ve Çin, tarafları itidal çağrısı yaparken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantı kararı aldı. Avrupa Birliği, çatışmanın bölgesel istikrarı tehdit ettiğini belirterek ateşkes çağrısında bulundu. Ekonomik boyutta ise, çatışmanın tırmanmasıyla birlikte petrol fiyatları yüzde 5'in üzerinde yükseldi, küresel hisse senedi piyasalarında satış baskısı oluştu. Uzmanlar, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinin enerji piyasalarında arz krizine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-İsrail çatışması, Türkiye'yi coğrafi olarak yakından ilgilendiriyor. Sınır komşusu İran ile yaşanan bu gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği ve ticareti açısından risk oluşturuyor. Çatışmanın yayılması halinde Irak ve Suriye üzerinden Türkiye sınırlarına sıçrayabilecek istikrarsızlık ve mülteci akını endişeleri mevcut. Diğer yandan, Türkiye'nin NATO'daki konumu ve ABD ile ilişkileri, kriz yönetiminde belirleyici olabilir. Ankara, hem İran hem de İsrail ile dengeli bir ilişki sürdürmekte zorlanırken, tansiyonun düşürülmesi için diplomatik girişimlerde bulunuyor. Ortadoğu'da Rusya ve ABD arasındaki rekabetin de etkisiyle şekillenen bu kriz, Türkiye'nin bölgesel aktör olarak inisiyatif almasını gerektiren bir sınav niteliği taşıyor.
