İsrail ile Lübnan Hizbullah'ı arasında son haftalarda şiddetlenen çatışmalar, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile yürüttüğü müzakereleri sekteye uğratma potansiyeli taşıyor. Trump yönetimi, İran'ın nükleer programını sınırlandırmak ve bölgesel nüfuzunu dizginlemek için kapsamlı bir anlaşma peşinde koşarken, kuzey cephesindeki bu yangın müzakerelerin seyrini doğrudan etkileyebilir. Beyaz Saray'ın 'yan gösteri' olarak nitelendirdiği İsrail-Hizbullah çatışması, aslında bölgesel dengeleri kökünden sarsacak bir jeopolitik fay hattına dönüşmüş durumda.
Lübnan'da tırmanan kriz İsrail'i iki cepheye sürüklüyor
İsrail ordusu, Ekim ayından bu yana Gazze'de Hamas'a karşı sürdürdüğü yoğun operasyonların yanı sıra, kuzey sınırında Hizbullah'ın roket ve havan ataklarına maruz kalıyor. Hizbullah, Hamas'a destek amacıyla 8 Ekim'de başlattığı sınır ötesi saldırıları giderek yoğunlaştırdı. İsrail ise karşılık olarak Lübnan'ın güneyindeki hedefleri vuruyor ve sivil kayıplar artıyor. Bu durum, İsrail askeri kapasitesini iki ayrı cephede bölmekle kalmıyor, aynı zamanda ulusal güvenlik önceliklerini de yeniden tanımlamasına neden oluyor. Netanyahu hükümeti, bir yandan Gazze'de 'mutlak zafer' hedefini korurken, diğer yandan kuzeydeki tehdidi bertaraf etmek için diplomatik veya askeri seçenekleri masada tutuyor.
ABD yönetimi, İsrail'in kendini savunma hakkını desteklemekle birlikte, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşmesinden endişe duyuyor. Trump, İran ile müzakerelerde ilerleme kaydedebilmek için Hizbullah'ı yatıştırmanın kritik olduğunun farkında. Ancak İsrail'in Lübnan'a yönelik olası bir kara harekâtı, Hizbullah'ın daha geniş çaplı saldırılarına yol açabilir ve Trump'ın İran'a yönelik 'azami baskı' stratejisini boşa çıkarabilir.
Bölgesel ve küresel boyut: İran müzakereleri ve Körfez dinamikleri
Trump'ın İran ile müzakere masasındaki en büyük kozu, Tahran'ın içinde bulunduğu ekonomik kriz ve uluslararası yaptırımların ağırlığı. Ancak Hizbullah'ın İsrail'e karşı cephe açması, İran'a bölgesel bir dayanışma ve misilleme aracı sağlıyor. Tahran, Hizbullah üzerinden dolaylı olarak İsrail'i zorlarken, ABD'ye de 'kırmızı çizgilerini' göstermiş oluyor. Öte yandan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın bölgesel istikrarsızlık yaratma kapasitesinden endişe ediyor. Bu ülkeler, ABD'nin İran'a yönelik politikasında daha sert bir tutum almasını beklerken, Trump'ın müzakere girişimlerine temkinli yaklaşıyor.
Avrupa Birliği ise Lübnan'da insani krizin derinleşmesinden kaygılı. Fransa, Birleşmiş Milletler nezdinde ateşkes çağrısı yaparken, Almanya diplomatik çözüm için arabuluculuk girişimlerini sürdürüyor. Ancak İsrail ve Hizbullah arasında doğrudan bir müzakere kanalı bulunmuyor; tarafların dolaylı görüşmeleri bile BM Geçici Görev Gücü (UNIFIL) aracılığıyla sağlanıyor. Bu durum, çatışmanın kontrolden çıkma riskini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Lübnan'daki çatışmaların büyümesi halinde iki yönlü bir riskle karşı karşıya kalabilir. Birincisi, Suriye'deki varlığı ve sınır güvenliği; Hizbullah'ın Suriye üzerinden lojistik destek alması, Türkiye'nin kuzey komşusunda yeni bir istikrarsızlık dalgası yaratabilir. İkincisi, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının paylaşımı ve deniz yetki alanları konusunda İsrail ve Lübnan ile yaşanan gerginlikler. Türkiye, bölgesel bir savaşın kendi çıkarlarını doğrudan tehdit etmemesi için diplomatik kanalları açık tutmayı hedefliyor. Ankara, İran ile nükleer müzakerelerde arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışırken, Lübnan'daki krizin müzakereleri baltalaması Türkiye'nin bölgesel etki alanını daraltabilir. Bu nedenle Türk dış politikası, hem İsrail-Hizbullah gerilimini düşürmeyi hem de İran ile ABD arasında bir denge kurmayı amaçlayan çok yönlü bir strateji izlemek zorunda.
