İsrail ve Lübnan merkezli Hizbullah arasında sınır bölgelerinde şiddetlenen çatışmalar devam ederken, ABD ile İran arasında İsviçre'de kritik barış görüşmeleri başladı. İran Devrim Muhafızları, Cumartesi günü Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapattığını duyurdu. İran devlet medyası, üst düzey yetkililerin görüşmeler için Pazar günü İsviçre'ye ulaştığını bildirdi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise başta seyahatini iptal etmesine rağmen son anda karar değiştirerek görüşmelere katılmak üzere İsviçre'ye iniş yaptı.
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması ve küresel enerji piyasalarına etkisi
İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma kararı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu stratejik su yolunda yeni bir gerilim dalgası yarattı. İran Devrim Muhafızları'nın açıklaması, boğazın güvenlik gerekçesiyle yeniden trafiğe kapatıldığını duyurdu. Bu hamle, İran'ın uluslararası toplum üzerinde baskı kurma aracı olarak sıkça başvurduğu bir yöntem. Son bir haftada İsrail-Hizbullah çatışmalarının tırmanması, İran'ın bölgedeki vekil güçlere desteğini artırmasıyla aynı döneme denk geldi. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel petrol fiyatlarında ani yükselişe neden olurken, enerji piyasaları belirsizlikle karşı karşıya kaldı. Analistler, bu adımın İran'ın müzakere masasında elini güçlendirme çabası olduğunu değerlendiriyor.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in İsviçre'ye gelmesi, Washington'un İran'la müzakerelere verdiği önemi gösteriyor. Vance, başta seyahatini iptal etmişti ancak son dakikada karar değiştirerek görüşmelere katıldı. Vance'in müzakere ekibine liderlik etmesi, ABD'nin İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda somut ilerleme beklediğine işaret ediyor. İran tarafı ise görüşmelerde öncelikli olarak ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep edecek.
İsrail-Hizbullah çatışması ve bölgesel yansımaları
İsrail ile Hizbullah arasında Lübnan sınırında son günlerde şiddetlenen çatışmalar, 2006 savaşından bu yana en ciddi tırmanma olarak kaydediliyor. İsrail ordusu, kuzey sınırında Hizbullah mevzilerine yoğun topçu ve hava saldırıları düzenlerken, Hizbullah da İsrail'in kuzeyindeki askeri hedeflere roket atışları gerçekleştirdi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ülkesinin Hizbullah'ı sınırdan püskürtmek için gerekli tüm adımları atacağını açıkladı. Hizbullah lideri Hasan Nasrallah ise yaptığı açıklamada, İsrail'e karşı topyekun bir savaşa hazır olduklarını belirtti.
Çatışmaların tırmanması, uluslararası toplumda endişeyle izleniyor. Birleşmiş Milletler, her iki tarafa da itidal çağrısı yaparken, ABD ve Fransa gibi ülkeler diplomatik çözüm arayışlarını yoğunlaştırdı. İsrail-Hizbullah gerilimi, bölgede İran'ın gölgesinde gelişen daha geniş bir güç mücadelesinin parçası olarak değerlendiriliyor. İran'ın Hizbullah'a askeri ve mali desteği, Tahran'ın bölgedeki nüfuzunu pekiştirme stratejisinin temel unsuru.
ABD-İran müzakereleri ve nükleer anlaşma beklentileri
İsviçre'de başlayan ABD-İran görüşmeleri, 2015 nükleer anlaşmasının (JCPOA) yeniden canlandırılması olasılığını gündeme getirdi. ABD, 2018'de anlaşmadan çekilmiş ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. İran ise buna karşılık uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak anlaşmanın sınırlarını aşmıştı. Şimdi her iki taraf da farklı hesaplarla masaya oturuyor: ABD, İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemeyi ve bölgesel istikrarı sağlamayı amaçlarken, İran ekonomik krizi aşmak için yaptırımların kaldırılmasını istiyor.
Görüşmeler sürerken İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması, Tahran'ın müzakere stratejisini yansıtıyor. İran, elindeki kozları kullanarak daha avantajlı bir pozisyon elde etmeye çalışıyor. Ancak bu adım aynı zamanda tansiyonu yükselterek müzakereleri tehlikeye atabilir. ABD'nin boğazın yeniden açılması için askeri seçenekleri masada tuttuğu biliniyor. Vance liderliğindeki ABD heyetinin, İran'a baskı yaparak boğazı açmasını ve nükleer faaliyetlerinde somut adımlar atmasını talep etmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail-Hizbullah çatışması ve ABD-İran görüşmeleri, Türkiye'yi yakından ilgilendiren gelişmeler. Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir risk oluşturuyor; zira Türkiye petrol ve doğal gaz ihtiyacının büyük bölümünü bu güzergâhtan karşılıyor. Ayrıca İsrail-Hizbullah gerilimi, Türkiye'nin sınır komşusu olan Suriye ve Irak'ta istikrarsızlığı artırabilir. Türkiye, bölgesel çatışmalarda arabulucu rolü oynamaya çalışırken, ABD-İran müzakerelerinde kendisine danışılmaması Ankara'da rahatsızlık yaratıyor. Türkiye, kendi güvenliğini tehdit edebilecek bir savaşın önlenmesi için diplomatik çabalarını yoğunlaştırabilir.
