İsrail hapishanelerinde halihazırda aralarında yüzlerce çocuğun da bulunduğu yaklaşık 9 bin 500 Filistinli tutuklu bulunuyor. Filistin Esirler Cemiyeti ve Filistin Esirler ve Eski Esirler İşleri Komisyonu tarafından yapılan ortak açıklamaya göre, bu sayıya 7 Ekim 2023'ten bu yana gözaltına alınanlar da dahil. Açıklamada, tutukluların çoğunun idari gözaltı olarak bilinen, herhangi bir suçlama veya yargılama olmaksızın süresiz tutulduğu belirtildi. İsrail ordusu ve güvenlik güçleri, özellikle Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te sık sık baskınlar düzenleyerek çok sayıda Filistinliyi gözaltına alıyor. Bu operasyonlarda çocuklar da hedef alınıyor; 18 yaş altı yüzlerce çocuk, sorgulanmak üzere ailelerinden koparılıyor. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ve Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, İsrail'in çocukları askeri mahkemelerde yargılamasını ve kötü muameleye maruz bırakmasını defalarca kınamış durumda. Tutukluların bir kısmı uzun yıllardır cezaevinde bulunuyor; bazıları ise idari gözaltı kapsamında altı ayda bir yenilenen kararlarla içeride tutuluyor. İsrail yönetimi, bu uygulamaların güvenlik gerekçesiyle yapıldığını savunurken, insan hakları örgütleri bunun uluslararası hukuka aykırı olduğunu vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
İsrail-Filistin çatışmasının en sancılı başlıklarından biri olan tutuklu meselesi, yıllardır taraflar arasında gerilim kaynağı olmaya devam ediyor. 1967'den bu yana işgal altında olan Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te, İsrail güçleri tarafından gözaltına alınan Filistinlilerin sayısı 1 milyonu aşmış durumda. Bugün itibarıyla İsrail hapishanelerinde bulunan 9 bin 500 tutuklunun yaklaşık 3 bin 200'ü idari gözaltı statüsünde tutuluyor. Bu, suçlama ve yargılama olmaksızın süresiz alıkonma anlamına geliyor. İdari gözaltı, İngiliz mandası döneminden kalma bir uygulama olup İsrail tarafından sistematik şekilde kullanılıyor. Tutuklular arasında kadınlar ve çocuklar da bulunuyor. Filistin Esirler Cemiyeti verilerine göre, halihazırda 150'den fazla çocuk İsrail hapishanelerinde tutuluyor. Bu çocukların çoğu taş atma veya molotofkokteyli bulundurma gibi suçlamalarla yargılanıyor. İsrail askeri mahkemelerinde yargılanan çocukların ifadeleri sorgulama sırasında baskı altında alınıyor; ailelerinin ve avukatlarının bulunmasına izin verilmiyor. Uluslararası toplum, bu uygulamaların Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olduğunu belirtiyor. Ayrıca, tutukluların fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kaldığına dair çok sayıda rapor bulunuyor. İsrail yönetimi, 7 Ekim saldırılarından bu yana güvenlik önlemlerini artırdığını ve bu nedenle gözaltı sayılarının yükseldiğini ifade ediyor. Ancak insan hakları örgütleri, bu durumun Filistinlilere yönelik kolektif bir cezalandırma olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail hapishanelerindeki tutuklu sayısının artması, sadece insan hakları boyutuyla değil, aynı zamanda bölgesel istikrar ve uluslararası hukuk açısından da önemli yansımalara sahip. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği, İsrail'e idari gözaltı uygulamasına son vermesi ve çocukların yargılanmasında uluslararası standartlara uyması çağrısında bulunuyor. ABD ise İsrail'in güvenlik gerekçelerini anlayışla karşılamakla birlikte, zaman zaman tutuklu koşullarının iyileştirilmesi gerektiğini dile getiriyor. Öte yandan, tutuklu meselesi Filistin toplumunda büyük bir öfke yaratıyor; bu durum, Hamas ve diğer silahlı grupların popülaritesini artırabiliyor. Esir değişimi ve tutukluların serbest bırakılması, geçmişte ateşkes ve barış görüşmelerinin kilit unsurlarından biri olmuştu. 2011 yılında İsrail askeri Gilad Şalit karşılığında 1.027 Filistinliyi serbest bırakmıştı. 2023'teki son çatışmaların ardından da esir takası gündeme gelmiş ancak şu ana kadar kapsamlı bir anlaşmaya varılamamıştır. Tutuklu sayısındaki artış, Filistin yönetimi ile İsrail arasındaki güven bunalımını derinleştiriyor ve iki devletli çözüm arayışlarını zora sokuyor. Ayrıca, bu durum bölgedeki diğer aktörleri de etkiliyor: Mısır, Katar ve Ürdün gibi ülkeler, arabuluculuk çabalarında tutuklu dosyasını sıkça gündeme getiriyor. İsrail'in uluslararası alanda artan eleştirileri, ülkenin diplomatik ilişkilerini de olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği tarihsel destek ve Kudüs'ün statüsü konusundaki hassasiyetiyle biliniyor. İsrail hapishanelerinde çocuklar da dahil binlerce Filistinlinin tutulması, Türkiye'nin insan hakları vurgusu yapan dış politikasıyla çelişen bir durum. Ankara, bu konuyu uluslararası platformlarda gündeme getirme potansiyeline sahip. Ayrıca, Türkiye'nin Hamas liderleriyle olan ilişkileri ve Katar ile koordinasyonu, esir takası müzakerelerinde arabuluculuk yapmasını mümkün kılabilir. Ancak İsrail ile ticari ve enerji ilişkileri de göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye'nin bu konudaki tutumunun dengeli olması bekleniyor. Bölgesel istikrarsızlığın Türkiye'nin güvenliğine doğrudan etkisi olabileceğinden, Ankara'nın Filistinli tutukluların serbest bırakılması için diplomatik girişimlerde bulunması muhtemel.
