İsrail hükümeti, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu döneminde Ermenilere yönelik gerçekleştirilen şiddet eylemlerinin “soykırım” olarak tanınması yönündeki kararı oybirliğiyle kabul etti. Karar, Başbakan Binyamin Netanyahu başkanlığında yapılan Bakanlar Kurulu toplantısında alındı. Böylece İsrail, bu konuda resmi tanıma adımı atan ülkeler arasına katıldı. Karar, Ermeni diasporası ve uluslararası toplumda geniş yankı uyandırırken, Türkiye ile ilişkilerde yeni bir gerilim unsuru olarak değerlendiriliyor.
Kararın arka planı ve siyasi yankıları
İsrail hükümetinin bu kararı, uzun süredir Ermeni lobisinin yoğun baskısı altında olan bir konunun nihayet sonuçlanması anlamına geliyor. Karar metninde, “1915-1917 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşanan Ermeni soykırımının kurbanlarını anmak ve bu trajediyi kınamak” ifadelerine yer verildi. Karar, İsrail Dışişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan bir taslak üzerinden değil, doğrudan hükümet düzeyinde alınan bir inisiyatif olarak dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu adımın İsrail’in uluslararası alandaki imajını güçlendirme ve insan hakları konusundaki duruşunu netleştirme çabası olarak yorumluyor.
Kararın alınmasında, İsrail’deki Ermeni toplumunun ve küresel Ermeni diasporasının yıllardır sürdürdüğü kampanyaların etkili olduğu belirtiliyor. Ayrıca, son yıllarda birçok Avrupa ülkesinin ve ABD’nin benzer adımlar atması, İsrail’i de bu yönde harekete geçirdi. Karar, İsrail’in Holokost’u (Yahudi soykırımı) anan bir ülke olarak soykırım iddialarına duyarlı yaklaşması gerektiği fikrinden de besleniyor. Ancak, kararın Türkiye ile askeri ve ekonomik bağları zedeleyebileceği endişesi de dile getiriliyor.
Bölgesel boyut ve uluslararası tepkiler
İsrail’in bu kararı, Ortadoğu’da ve ötesinde farklı tepkilere yol açtı. Ermenistan Dışişleri Bakanlığı kararı memnuniyetle karşılarken, “Bu adım, tarihsel adaletin tesisi ve bölgesel barışa katkı sağlayacaktır” açıklamasını yaptı. Azerbaycan, İsrail’in bu kararını “dostluk ilişkilerine darbe” olarak nitelendirirken, Türkiye’den henüz resmi bir açıklama gelmedi. ABD Dışişleri Bakanlığı, İsrail’in kararını “insan haklarına saygının bir göstergesi” olarak değerlendirdi. Fransa ve Almanya gibi soykırımı tanıyan Avrupa ülkeleri ise kararı olumlu bulduklarını belirtti.
Bölgesel düzeyde, bu kararın İsrail-Azerbaycan-Türkiye üçgeninde gerilim yaratması bekleniyor. İsrail, Azerbaycan ile enerji ve askeri alanda güçlü iş birliğine sahipken, Türkiye ile de son dönemde normalleşme çabaları gözlemleniyordu. Uzmanlara göre İsrail, bu kararla bir yandan insan hakları söylemini güçlendirirken, diğer yandan bölgesel ortaklıklarını riske atıyor. Kararın İsrail’in İran karşıtı cephede Ermenistan ile daha yakın ilişki kurmasına da zemin hazırlayabileceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail’in Ermeni soykırımını tanıma kararı, Türk dış politikasında önemli bir stres testi oluşturacak. Türkiye, yıllardır Ermeni iddialarını reddederken, İsrail ile askeri ve ekonomik ilişkilerini sürdürüyordu. Bu karar, Türkiye’nin İsrail’e karşı diplomatik misilleme yapmasına yol açabilir; büyükelçi geri çağırma veya ticari yaptırımlar gibi adımlar gündeme gelebilir. Öte yandan, kararın Azerbaycan ile ilişkilere de yansıması muhtemel; Ankara, Bakü ile koordineli bir yanıt vermek zorunda kalabilir. Küresel düzeyde ise, bu karar Türkiye’nin Ermeni soykırımı iddialarına karşı yürüttüğü diplomatik mücadelede yeni bir cephe açarken, ABD ve Avrupa’daki benzer kararların da önünü açabileceği belirtiliyor.
