İsrail hükümeti, 9 Mayıs 2023 tarihinde oy birliğiyle aldığı kararla, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu döneminde Ermenilere yönelik katliamları resmen soykırım olarak tanıdı. Karar, başta Türkiye olmak üzere bölgesel dengeleri sarsacak nitelikte. İsrail Dışişleri Bakanı Eli Cohen'in öncülüğünde alınan bu karar, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin son yıllarda yaşadığı derin krizin bir yansıması olarak yorumlanıyor. Karar metninde, 1915'te yaşanan olayların soykırım olarak nitelendirilmesinin tarihsel bir sorumluluk olduğu vurgulanırken, bu adımın aynı zamanda benzer trajedilerin tekrarlanmaması için bir uyarı niteliği taşıdığı ifade edildi.
Kararın Arka Planı ve Siyasi Yansımaları
İsrail'in bu kararı, aslında uzun süredir tartışılan bir konuydu. Ülkede daha önce Knesset (Meclis) ve bazı yerel yönetimler Ermeni Soykırımı'nı tanımış olsa da, hükümet düzeyinde ilk kez bu kadar net bir adım atıldı. Kararın zamanlaması dikkat çekici: İsrail, son dönemde Türkiye'nin Filistin meselesindeki tutumuna ve özellikle Gazze'ye yönelik operasyonlarına yönelik sert eleştirileriyle karşı karşıya. Analistlere göre, bu karar aynı zamanda İsrail'in ABD ve Avrupa ülkeleriyle uyumlu bir duruş sergileyerek, uluslararası alanda artan soykırım tanıma yönündeki baskılara yanıt verme çabası olarak da okunabilir. Kararın kabul edilmesinde, İsrail'de yaşayan Ermeni toplumunun lobi faaliyetlerinin de etkili olduğu belirtiliyor. İsrail'de yaklaşık 10 bin kişilik bir Ermeni nüfusu bulunuyor.
Öte yandan, bu kararın İsrail-Türkiye ilişkilerini daha da germesi bekleniyor. İki ülke arasındaki diplomatik kriz, özellikle 2010'daki Mavi Marmara baskını ve ardından yaşanan gerilimlerle tırmanmış, 2022'de karşılıklı olarak büyükelçilerin atanmasıyla yumuşama dönemine girmişti. Ancak son aylarda İsrail'in Batı Şeria ve Gazze politikalarına yönelik Ankara'nın artan eleştirileri, bu normalleşme sürecine gölge düşürmüştü. Kararın ardından Türkiye Dışişleri Bakanlığı henüz resmi bir açıklama yapmazken, Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın'ın konuyu yakından takip ettiklerini ve gerekli adımların atılacağını söylediği öğrenildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail'in bu kararı, Ortadoğu'daki dengeleri etkileme potansiyeli taşıyor. Bölgede Ermeni diasporasının etkili olduğu ülkelerden biri olan Lübnan'da, Hizbullah ve Ermeni partileri arasında ittifaklar bulunuyor. İsrail'in bu adımı, Hizbullah ile ilişkileri daha da karmaşık hale getirebilir. Ayrıca, Azerbaycan ile İsrail arasındaki stratejik ortaklık da bu karardan etkilenebilir. Azerbaycan, Ermeni Soykırımı iddialarını tanımadığı gibi, bu konuda Türkiye ile ortak bir pozisyona sahip. Bakü yönetiminin, İsrail'in bu kararına tepki göstermesi bekleniyor. Öte yandan, ABD ve Avrupa Birliği ülkeleri, Ermeni Soykırımı'nı tanıyan ülkeler arasında yer alıyor. Bu nedenle karar, Batılı ülkeler tarafından olumlu karşılanabilir. Ancak İsrail'in, bu kararın kendisiyle işbirliği yapan bazı Türk devletleriyle ilişkilerine zarar vermesinden endişe ettiği de belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikası açısından iki önemli boyuta sahip. Birincisi, İsrail ile son dönemde başlayan normalleşme sürecine darbe vurmuştur. Türkiye, bu kararı kabul edilemez bulmakta ve 1915 olaylarının soykırım olarak nitelendirilmesini reddetmektedir. İkinci olarak, bu karar Türkiye'nin Ermeni Soykırımı iddialarına karşı uluslararası alanda yürüttüğü mücadeleyi zorlaştıracaktır. İsrail gibi bölgesel bir gücün bu adımı, diğer ülkeleri de benzer kararlar almaya teşvik edebilir. Türkiye'nin, bu karara karşı diplomatik yollarla karşılık vermesi ve ittifaklarını güçlendirmek için adımlar atması bekleniyor. Ayrıca, enerji ve savunma alanında işbirliği yapılan İsrail ile ticari ilişkilerin de bu karardan etkilenmesi olası.
