İsrail hükümeti, devlete ait iki büyük savunma şirketi olan Israel Aerospace Industries Ltd. (IAI) ve Rafael Advanced Defense Systems Ltd.'nin ABD'de halka arz edilmesi seçeneğini masaya yatırdı. Yetkililer, Tel Aviv Borsası yerine New York Borsası'nda (NYSE) bir halka arzın, şirketlerin daha esnek açıklama yükümlülükleriyle karşı karşıya kalmasını sağlayacağını değerlendiriyor. İsrail Savunma Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı'nın ortak yürüttüğü çalışmada, her iki şirketin de milyarlarca dolar değerinde olduğu ve halka arzın 2024 yılı içinde gerçekleşebileceği belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı: Yerel piyasadan kaçış
IAI ve Rafael, İsrail savunma sanayisinin en büyük iki kuruluşu. IAI, savaş uçaklarından insansız hava araçlarına (İHA), füzelerden uydu sistemlerine kadar geniş bir ürün yelpazesine sahip. Rafael ise özellikle Demir Kubbe hava savunma sistemi, Spike tanksavar füzeleri ve elektronik harp sistemleriyle tanınıyor. Her iki şirket de küresel savunma pazarında önemli bir paya sahip ve ihracat gelirleri yıllık milyarlarca doları buluyor.
İsrail'in bu hamlesinin ardında, yerel borsadaki katı açıklama yükümlülüklerinden kaçma isteği yatıyor. Tel Aviv Borsası'nda halka açık şirketler, özellikle savunma alanında faaliyet gösterenler, hassas askeri teknolojilerle ilgili detaylı bilgi vermek zorunda kalıyor. ABD'de ise Securities and Exchange Commission (SEC) düzenlemeleri, savunma şirketlerine ulusal güvenlik gerekçesiyle bazı bilgileri gizleme imkanı tanıyor. Bu durum, İsrailli yetkililerin ABD pazarını daha cazip bulmasına neden oluyor.
Ek olarak, ABD borsaları daha derin likidite ve daha geniş yatırımcı tabanı sunuyor. Bu da şirketlerin değerlemesini artırabilir ve daha yüksek bir halka arz geliri sağlayabilir. İsrail hükümeti, bu geliri bütçe açığını kapatmak veya savunma harcamalarını finanse etmek için kullanmayı planlıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ortadoğu'da savunma sanayisi rekabeti
İsrail'in savunma şirketlerini ABD'de halka arz etme planı, bölgesel savunma sanayisi dengelerini de etkileyebilir. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan gibi Körfez ülkeleri, son yıllarda kendi savunma sanayilerini geliştirmek için büyük yatırımlar yapıyor. İsrail şirketlerinin ABD'deki halka arzı, bu ülkelerle teknoloji transferi ve ortak girişimler açısından yeni fırsatlar yaratabilir. Ancak aynı zamanda, İsrail'in savunma ihracatında ABD'ye bağımlılığını artırabilir.
Küresel ölçekte ise bu halka arz, savunma sektöründe ABD borsalarının ne kadar dominant olduğunu bir kez daha gösteriyor. Avrupalı savunma şirketleri Airbus ve Leonardo da benzer nedenlerle ABD'de listelenmeyi değerlendiriyor. Bu eğilim, Avrupa'nın kendi savunma borsasını oluşturma çabalarını zayıflatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye savunma sanayisi için doğrudan bir tehdit oluşturmasa da, bölgesel rekabet bağlamında önemli. İsrail şirketlerinin ABD'de halka arz olması, daha fazla mali kaynağa erişmelerini sağlayarak Ar-Ge yatırımlarını artırabilir. Bu da Türkiye'nin Baykar, TAI ve ASELSAN gibi firmalarının uluslararası pazardaki rekabet gücünü dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, İsrail'in ABD borsalarına yönelmesi, Türk savunma şirketlerinin de benzer bir strateji izleyip izlemeyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Ankara, kendi savunma ihracatını artırmak için alternatif finansman modelleri düşünmek zorunda kalabilir.
