İsrail'in, Brezilya'da aşırı sağcı eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun siyasi geri dönüşüne bel bağladığı öne sürülüyor. Middle East Eye'ın haberine göre, Binyamin Netanyahu hükümeti, Bolsonaro'nun 2026 seçimlerine katılabilmesi için yürütülen hukuki mücadelede dolaylı destek sağlıyor. İsrail'in bu hamlesi, Latin Amerika'nın en büyük ekonomisinde etkisini yeniden tesis etme ve solcu Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın Filistin yanlısı politikalarını dengeleme amacı taşıyor.
Bolsonaro'nun İsrail ile Yakın İlişkileri
Jair Bolsonaro, 2019-2022 yılları arasındaki devlet başkanlığı döneminde İsrail ile ilişkileri stratejik ortaklık düzeyine çıkarmıştı. 2019'da Kudüs'e yaptığı ziyarette, Brezilya'nın İsrail'deki büyükelçiliğini Kudüs'e taşıyacağını açıklamış, ancak bu sözünü tam olarak yerine getirememişti. Buna rağmen, Bolsonaro döneminde savunma, tarım teknolojisi ve istihbarat alanlarında önemli iş birliği anlaşmaları imzalanmıştı. İsrail Başbakanı Netanyahu, Bolsonaro'yu "İsrail'in Brezilya'daki en iyi dostu" olarak tanımlamıştı.
Bolsonaro'nun 2022 seçimlerini Lula'ya kaybetmesinin ardından ilişkiler hızla soğudu. Lula, göreve gelir gelmez Filistin yanlısı bir tutum benimsedi, İsrail'in Gazze'deki saldırılarını soykırım olarak nitelendirdi ve 2024'te İsrail ile tüm savunma anlaşmalarını askıya aldı. Brezilya, Birleşmiş Milletler'de Filistin'e tam üyelik çağrısı yapan ülkeler arasında yer aldı. İsrail için bu durum, bölgedeki en büyük ekonomik ve askeri ortaklarından birini kaybetmek anlamına geliyordu.
Şimdi İsrail, Bolsonaro'nun 2026'da yeniden aday olabilmesi için verilen hukuki mücadeleyi yakından takip ediyor. Bolsonaro, 2022 seçimlerini darbe girişimiyle ilişkili suçlamalar nedeniyle 2030'a kadar siyasetten men edilmiş durumda. Ancak destekçileri, Yüksek Seçim Mahkemesi'ne yapılan itirazlar ve Kongre'deki yasa değişikliği girişimleriyle bu cezayı kaldırmaya çalışıyor. İsrail yanlısı lobilerin, Bolsonaro'nun oğlu Eduardo Bolsonaro aracılığıyla bu sürece maddi ve siyasi destek sağladığı iddia ediliyor. Eduardo Bolsonaro, babasının cezasının kaldırılması için ABD'de de yoğun lobi faaliyeti yürütüyor.
İsrail'in Latin Amerika Stratejisi ve Bölgesel Dengeler
İsrail'in Bolsonaro'ya verdiği destek, sadece Brezilya ile sınırlı değil. Netanyahu hükümeti, Latin Amerika'da solcu dalgayı kırmak için bölgedeki sağcı muhalefet hareketlerine açık destek veriyor. Arjantin'de Javier Milei, Şili'de José Antonio Kast gibi isimlerle yakın ilişkiler kuruldu. İsrail, bu ülkelerdeki sağcı liderler aracılığıyla Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası platformlarda kendisine yönelik eleştirileri dengelemeye çalışıyor.
Brezilya, Latin Amerika'nın en kalabalık ülkesi ve en büyük ekonomisi olarak bölgesel dengelerde belirleyici bir role sahip. İsrail için Brezilya'nın Filistin yanlısı tutumu, diğer Latin Amerika ülkelerini de etkiliyor. Bolsonaro'nun dönüşü, sadece İsrail-Brezilya ilişkilerini değil, aynı zamanda bölgedeki Filistin yanlısı cephenin zayıflamasını da beraberinde getirebilir. Bu nedenle İsrail, Bolsonaro'nun siyasi geleceğini kendi ulusal çıkarlarıyla özdeşleştirmiş durumda.
Öte yandan, Lula hükümeti İsrail'in bu müdahalesinden rahatsız. Brezilya istihbaratı, İsrail'in Bolsonaro çevresine sağladığı finansal desteği araştırıyor. İsrail'in Brezilya iç siyasetine karışması, iki ülke arasında yeni bir gerilim hattı oluşturmuş durumda. Lula, İsrail'i "Brezilya'nın egemenliğine saygı duymaya" çağırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'in Brezilya'da Bolsonaro'nun dönüşüne yatırım yapması, Türkiye'nin Latin Amerika'daki etki alanı açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, son yıllarda Brezilya ile ticari ve diplomatik ilişkilerini güçlendirmiş, özellikle savunma sanayii ve tarım alanında iş birliğini artırmıştı. Bolsonaro'nun olası dönüşü, Türkiye'nin bölgedeki Filistin yanlısı tutumunu zayıflatabilir ve İsrail'in Latin Amerika'daki etkisini artırarak Türkiye'nin diplomatik manevra alanını daraltabilir. Ayrıca, Brezilya'daki siyasi istikrarsızlık, Türkiye'nin bu ülkeyle olan ekonomik ilişkilerini de olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin, İsrail'in Latin Amerika stratejisine karşı bölgesel müttefikleriyle daha yakın çalışması gerekebilir.
