İsrail hükümeti, işgal altındaki Batı Şeria'da yasa dışı Yahudi yerleşimlerini genişletmek için 8,5 milyar şekel (yaklaşık 2,3 milyar ABD doları) tutarında bir çerçeve anlaşması imzaladı. Anlaşma kapsamında 12 bin yeni konut inşa edilmesi ve büyük altyapı projelerinin hayata geçirilmesi öngörülüyor. İsrail'in aşırı sağcı Kanallarından Channel 14’ün haberine göre, anlaşma İsrail yerleşimci grupları ve ilgili bakanlıklar arasında imzalandı. Bu gelişme, uluslararası hukukta yasa dışı kabul edilen yerleşim faaliyetlerinin İsrail'in en geniş kapsamlı genişletme girişimlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Anlaşmanın ayrıntıları ve arka planı
Anlaşma, sadece konut inşasını değil, aynı zamanda yerleşim bölgelerindeki yollar, su ve kanalizasyon altyapısı, okullar ve sağlık tesisleri gibi kamu hizmetlerinin iyileştirilmesini de içeriyor. Projelerin, önümüzdeki birkaç yıl içinde tamamlanması planlanıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun liderliğindeki koalisyon hükümeti, yerleşimleri genişletmeyi öncelikli politika olarak benimsemiş durumda. Özellikle Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi aşırı sağcı isimler, yerleşimlerin hızlandırılmasını savunuyor. Anlaşma, İsrail'in 1967'den bu yana işgal altında tuttuğu Batı Şeria'da yerleşim sayısını 500 bine yakın yerleşimciye çıkaracak yeni bir adım olarak görülüyor.
İsrail'in yerleşim politikası, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2334 sayılı kararı da dahil olmak üzere birçok uluslararası kararla yasa dışı ilan edilmiştir. Uluslararası Adalet Divanı, 2004'te yayımladığı danışma görüşünde, işgal altındaki Filistin topraklarında yerleşim inşa etmenin uluslararası hukuku ihlal ettiğini belirtmiştir. ABD ve Avrupa Birliği de yerleşimleri yasa dışı olarak nitelendirse de, İsrail bu kararları tanımamakta ve yerleşim faaliyetlerini sürdürmektedir.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu anlaşma, sadece Filistin-İsrail çatışmasını derinleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda bölgesel istikrarı da tehdit ediyor. Filistin Yönetimi ve Hamas, anlaşmayı sert bir dille kınarken, Arap Birliği ve İslam İşbirliği Teşkilatı da tepki gösterdi. Özellikle, Suudi Arabistan'ın İsrail ile normalleşme sürecinin ertelenmesine yol açabilecek bu tür adımlar, Orta Doğu'daki dengeleri değiştirebilir. ABD yönetimi, şu ana kadar anlaşmaya doğrudan bir tepki vermemiş olsa da, Biden hükümetinin yerleşim genişletmelerine karşı geleneksel olarak eleştirel bir tutum sergilediği biliniyor. Avrupa Birliği ise anlaşmayı kınayan bir açıklama yaparak, iki devletli çözümün altını oyduğunu vurguladı. Anlaşma, aynı zamanda Birleşmiş Milletler ve uluslararası toplum nezdinde İsrail'e yönelik diplomatik baskıyı artırabilir.
Yerleşim genişletmesi, İsrail iç siyasetinde de tartışma yaratıyor. Muhalefet partileri, anlaşmanın maliyetini ve uluslararası alanda İsrail'i izole edeceğini öne sürerken, hükümet yetkilileri bunun İsrail'in güvenliği için gerekli olduğunu savunuyor. Bu gelişme, özellikle İsrail'in işgal altındaki topraklarda egemenlik iddiasını pekiştirme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihsel olarak Filistin davasını destekleyen ve İsrail'in yerleşim politikalarını eleştiren bir ülke olarak öne çıkıyor. Bu anlaşma, Türkiye'nin uluslararası platformlarda Filistin yanlısı duruşunu güçlendirmesine neden olabilir. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın daha önce İsrail'in yerleşim faaliyetlerini 'işgal ve terör' olarak nitelendirdiği göz önüne alındığında, bu gelişme Türkiye-İsrail ilişkilerinde yeni bir gerginlik yaratabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji çıkarları ve bölgesel nüfuz mücadelesi bağlamında, İsrail'in bu adımı Ankara'nın Filistin ve Hamas ile olan bağlarını daha da pekiştirebilir. Türkiye, İslam dünyasında liderlik rolü oynama arzusuyla, bu konuyu Birleşmiş Milletler ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi platformlarda gündeme taşıyabilir. Ekonomik olarak doğrudan bir etkisi olmasa da, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin ticaret ve enerji projelerini dolaylı olarak etkileyebilir.
