İsrail hükümetinin, işgal altındaki Batı Şeria’da yer alan yasa dışı Yahudi yerleşim birimlerini genişletmek için dev bir bütçe ayırmayı değerlendirdiği bildirildi. Barış ve sivil toplum kuruluşu Peace Now’un yayımladığı rapora göre, plan kapsamında yaklaşık 1,9 milyar şekel (yaklaşık 530 milyon dolar) tutarında bir kaynağın kullanılması öngörülüyor. Bu kaynağın büyük bölümü, Batı Şeria’nın ovalık bölgelerindeki yerleşimlerin altyapı ve yol bağlantılarına harcanacak. Söz konusu bütçe, İsrail’in 2025-2026 mali yılı planlarında yer alırken, henüz resmi olarak onaylanmış değil. Ancak raporda, başta Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı koalisyon hükümeti olmak üzere, yerleşim yanlısı politikaların hız kazandığı vurgulanıyor.
Genişleme planının detayları ve uluslararası hukuk ihlali
Peace Now tarafından hazırlanan çalışmada, söz konusu fonun büyük kısmının, Batı Şeria’daki yerleşimler için güvenlik yolları, su ve elektrik altyapısı, kamu binaları ve yeşil alan düzenlemeleri gibi projelere aktarılacağı belirtiliyor. Ayrıca, mevcut yerleşim yerlerinin sınırlarının genişletilmesi ve yeni yerleşim birimlerinin kurulması için arazi kamulaştırmaları da planlanıyor. İsrail’in 1967’den bu yana işgal altında tuttuğu Batı Şeria, uluslararası toplum tarafından işgal edilmiş toprak olarak kabul ediliyor. 1949 Cenevre Sözleşmeleri’ne göre, işgalci gücün kendi sivil nüfusunu işgal altındaki topraklara yerleştirmesi yasak. Buna rağmen İsrail, on binlerce Yahudi yerleşimciyi Batı Şeria’ya taşıyarak bu bölgelerde büyük bir yerleşim ağı oluşturmuş durumda. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve ABD yönetimi (Trump dönemi istisnasıyla) yerleşimleri meşru görmeyen açıklamalar yapıyor. Ancak Netanyahu’nun koalisyon ortakları, özellikle Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi aşırı sağcı isimler, yerleşimlerin genişletilmesini açıkça destekliyor. Smotrich, Batı Şeria’nın ilhakı yönünde çağrılar yaparken, Ben-Gvir de yerleşimcilere silah dağıtılması gibi radikal adımlar atıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Bu gelişme, İsrail-Filistin çatışmasının yeniden alevlenmesine yol açabilecek potansiyel taşıyor. Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişletilmesi, Filistin Yönetimi’nin elindeki toprakların parçalanmasına ve iki devletli çözümün fiilen imkânsız hale gelmesine neden oluyor. Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) yetkilileri, bu tür adımların barış sürecini tamamen raydan çıkaracağını belirtiyor. Öte yandan, İsrail’in bu hamlesi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde (BMGK) eleştirilere yol açabilir. ABD’nin mevcut Başkanı Joe Biden yönetimi, yerleşimleri genişletme planlarına karşı çıksa da, İsrail’e yönelik askeri ve diplomatik desteğini sürdürüyor. Ancak Cumhuriyetçi Parti’nin İsrail yanlısı kanadı, yerleşimleri teşvik eden bir tutum sergiliyor. Bölgesel olarak, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi İbrahim Anlaşmaları çerçevesinde İsrail’le normalleşme sürecine giren ülkeler, yerleşimlerin genişletilmesinin bu süreci olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Arap Birliği ise konuyu gündemine alarak olağanüstü bir toplantı düzenlemeyi değerlendiriyor. Ayrıca, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) yerleşimleri savaş suçu olarak yargılama yetkisi bulunuyor; ancak İsrail, UCM’nin yargı yetkisini tanımıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşimleri genişletme planı, Türkiye’nin Filistin politikası açısından kritik bir önem taşıyor. Ankara, uzun yıllardır işgal altındaki topraklarda yasa dışı yerleşimleri kınayan ve iki devletli çözümü savunan bir duruş sergiliyor. Bu yeni adım, Türkiye’nin BM ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi platformlarda Filistin lehine daha aktif bir diplomasi yürütmesine neden olabilir. Ayrıca, Türkiye ile İsrail arasında son yıllarda normalleşmeye başlayan ilişkiler, bu tür gelişmelerle yeniden gerileme riski taşıyor. Türkiye’nin, Filistin yönetimiyle koordinasyon halinde, yerleşimlerin finansmanına yönelik uluslararası yaptırım çağrılarını desteklemesi muhtemel. Bölgesel istikrar açısından bakıldığında, Batı Şeria’daki gerginliğin artması, Türkiye’nin komşu ülkelerle (Ürdün, Mısır) güvenlik iş birliğini de etkileyebilir. Sonuç olarak, bu gelişme Türkiye’nin Orta Doğu politikasında Filistin meselesine verilen önemi artıracak ve Ankara’yı daha proaktif bir rol oynamaya itecektir.
