İsrail'deki iki büyük finans kuruluşu, Filistin bankalarıyla olan muhabir bankacılık ilişkilerini sonlandırma tehdidinde bulunarak Batı Şeria ekonomisini ve buna bağlı olarak Filistin Otoritesi'nin mali sistemini ciddi bir krizle karşı karşıya bıraktı. Bank Hapoalim ve Bank Discount, yıllardır Filistin bankalarına döviz işlemleri, ithalat-ihracat ödemeleri ve maaş transferleri gibi hayati hizmetler sunuyor. Bu hizmetlerin durması, Batı Şeria'da ticaretin felç olması ve Filistin ekonomisinin büyük ölçüde çökmesi anlamına geliyor. İsrail bankalarının bu adımı, Filistin yönetimine yönelik siyasi ve ekonomik baskının bir parçası olarak yorumlanıyor.
Gelişmenin Arka Planı
İsrail ile Filistin arasındaki ekonomik ilişkiler, 1994 Oslo Anlaşmaları'na dayanan Paris Protokolü ile düzenleniyor. Bu protokol, Filistin ekonomisinin İsrail'e bağımlılığını kurumsallaştırırken, Filistin bankalarının uluslararası işlemler için İsrail bankalarına olan mecburiyetini de beraberinde getirdi. Bank Hapoalim ve Bank Discount, Filistin bankalarının ABD doları ve euro gibi yabancı para birimlerine erişimini sağlayan temel muhabirler konumunda. İsrail bankalarının bu ilişkiyi sonlandırması, Filistin bankalarının yurtdışı ödemeleri yapamaz hale gelmesine ve Batı Şeria'nın dış ticaretinin durmasına yol açacak. İsrail hükümeti, Filistin Otoritesi'ne yönelik mali yaptırımları sık sık kullanıyor; örneğin, geçmişte vergi gelirlerinin transferini durdurma gibi adımlar atmıştı. Bu kez doğrudan bankacılık sistemini hedef alan tehdit, Filistin yönetimi üzerinde benzeri görülmemiş bir baskı oluşturuyor.
Filistin ekonomisi, yıllardır yüksek işsizlik, daralan özel sektör ve dış yardımlara bağımlılıkla mücadele ediyor. Batı Şeria'da GSYİH'nın yaklaşık %20'si İsrail ile ticaretten kaynaklanıyor. İsrail bankalarıyla bağların kopması, bu ticaretin sürdürülmesini imkansız kılabilir. Ayrıca, Filistin Otoritesi'nin maaş ödemeleri ve sosyal yardımları da bu bankacılık kanallarına bağımlı; kesinti durumunda kamu çalışanlarının maaşları ödenemez hale gelebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, sadece Filistin ekonomisini değil, aynı zamanda bölgesel istikrarı da tehdit ediyor. Batı Şeria'da ekonomik çöküş, sosyal huzursuzlukları artırabilir ve güvenlik durumunu kötüleştirebilir. Ürdün ve Mısır gibi komşu ülkeler, Filistin'deki istikrarsızlığın kendilerine yansımasından endişe ediyor. ABD, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, İsrail-Filistin sorununda iki devletli çözümü destekliyor; ancak bu tür tek taraflı ekonomik baskılar, barış sürecine zarar veriyor. Uluslararası toplum, Filistin ekonomisini ayakta tutmak için sağladığı milyarlarca dolarlık yardımın tehlikeye girmesinden kaygılı. Ayrıca, İsrail'in uluslararası alanda artan eleştirilerine yeni bir boyut ekleniyor; bazı gözlemciler, bu hamleyi ekonomik savaş olarak nitelendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihsel olarak Filistin davasına güçlü destek veren ülkeler arasında yer alıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin Filistin'le olan ekonomik ve diplomatik ilişkilerini doğrudan etkilemese de, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını tehdit edebilir. Türkiye, Filistin yönetimiyle ticari bağlarını sürdürmekte ve Gazze'ye insani yardım ulaştırmaktadır. İsrail-Filistin gerginliğinin tırmanması, Doğu Akdeniz'deki enerji işbirliği ve bölgesel barış girişimlerini de olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin, bu krizde arabuluculuk rolü üstlenmesi veya Filistin bankacılık sistemine alternatif çözümler sunması muhtemel. Ancak, İsrail'le son yıllarda normalleşen ilişkilerin bu tür bir krizle yeniden gerilmesi riski de bulunuyor.
