İsrail hükümeti, 1915 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşanan Ermeni Soykırımı'nı resmen tanıdığını duyurdu. Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ın önerisiyle alınan karar, kabinede oybirliğiyle kabul edildi. İsrail Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Tarihi bir karar: İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ın Ermeni Soykırımı'nı tanıma önerisini oybirliğiyle onayladı" ifadelerine yer verildi. Kararın yürürlüğe girmesi için İsrail Parlamentosu'nda (Knesset) onaylanması gerekiyor.
Gelişmenin Arka Planı
İsrail, bugüne kadar Ermeni Soykırımı'nı tanımamıştı. Bu konuda özellikle Türkiye ile ilişkilerinin hassasiyeti nedeniyle temkinli bir tutum izliyordu. Ancak son yıllarda İsrail'de Ermeni Soykırımı'nın tanınması yönünde kamuoyu baskısı artmıştı. Geçmişte İsrail'in soykırımı tanımaması, özellikle Ermeni diasporası tarafından sık sık eleştiriliyordu. Bu karar, İsrail'in uluslararası alanda soykırım karşıtı duruşunu güçlendiren bir adım olarak değerlendiriliyor. Gideon Saar, kararın ardından yaptığı açıklamada, "Bu, tarihsel gerçeklerin kabulüdür. Soykırımın inkarı, yeni acılara yol açmaktan başka bir işe yaramaz" dedi.
Ermeni Soykırımı, 1915-1917 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun Ermeni nüfusunun sistematik bir şekilde tehcir edilmesi ve katledilmesini ifade ediyor. Tarihçiler, bu olayda 1,5 milyona yakın Ermeni'nin hayatını kaybettiğini belirtiyor. Türkiye ise bu olayların soykırım değil, savaş koşullarında yaşanan trajediler olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail'in bu kararı, Ortadoğu'daki dengeleri ve bölgesel ilişkileri etkileyebilir. Türkiye ile İsrail arasında son yıllarda normalleşme adımları atılmıştı. İki ülke, karşılıklı büyükelçi atamalarının ardından enerji ve ticaret alanında iş birliğini artırmayı hedefliyordu. İsrail'in Ermeni Soykırımı'nı tanımasının, bu normalleşme sürecini olumsuz etkilemesi bekleniyor. Türkiye Dışişleri Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmezken, Ankara'nın kararı kınayacağı ve İsrail'e yönelik diplomatik yaptırımlar uygulayabileceği öngörülüyor.
Öte yandan, İsrail'in bu kararı, soykırımı tanıyan ülkeler listesine katılması anlamına geliyor. Daha önce ABD, Almanya, Fransa, Rusya gibi birçok ülke Ermeni Soykırımı'nı tanımıştı. İsrail'in kararı, Eylül 2023'te ABD Başkanı Joe Biden'ın yaptığı tarihi açıklamanın ardından geliyor. Biden, 2021'de Ermeni Soykırımı'nı resmen tanıyarak bu konuda Beyaz Saray'ın geleneksel tutumunu değiştirmişti. İsrail'in bu adımı, uluslararası toplumda soykırımın tanınması yönündeki baskıyı artırabilir.
Ermeni Soykırımı'nın tanınması, özellikle ABD'deki güçlü Ermeni diasporasının uzun süredir talep ettiği bir konuydu. İsrail'deki Ermeni toplumu da kararı memnuniyetle karşıladı. Kudüs'teki Ermeni Patrikhanesi'nden yapılan açıklamada, "Bu karar, adalet ve tarihsel gerçeklerin kabulü açısından önemli bir adımdır" denildi. Ancak kararın, İsrail ile Azerbaycan arasındaki stratejik ilişkileri de etkileyebileceği belirtiliyor. Azerbaycan, Ermenistan ile Dağlık Karabağ konusunda yaşadığı anlaşmazlık nedeniyle soykırım iddialarına karşı çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'in Ermeni Soykırımı'nı tanıması, Türk dış politikası açısından önemli bir meydan okuma anlamına geliyor. Ankara, uzun yıllardır bu tür tanımaları engellemek için diplomatik çaba harcıyordu. İsrail ile son dönemde normalleşen ilişkilerin bu kararla gerilmesi bekleniyor. Türkiye, benzer adımlara karşılık olarak kınama, büyükelçi geri çekme veya ticari yaptırımlar gibi önlemleri daha önce uygulamıştı. Bu kararın, bölgesel rekabet ve ittifak dinamiklerini yeniden şekillendirmesi olası. Ayrıca, Türkiye'nin soykırım iddialarına karşı tarihsel argümanlarını güçlendirme ihtiyacı doğabilir.
