İspanya hükümeti, Kuzey Afrika'daki Ceuta özerk kentinde bulunan yaklaşık 500 refakatsiz göçmen çocuğun İspanya anakarasına transfer edilmesi için hazırlık yapıyor. Göçmen kriziyle mücadele eden Ceuta'daki yerel yetkililer ise çocukların Fas'a iade edilmesini talep ediyor. Madrid yönetimi, bu talebi 'rezalet' olarak nitelendirirken, çocukların korunması ve entegrasyonu için ulusal düzeyde bir çözüm planı üzerinde çalışıyor. Gelişme, İspanya ile Fas arasındaki göçmen politikaları ve insan hakları tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Gelişmenin Arka Planı
Ceuta ve Melilla, İspanya'nın Afrika kıtasındaki iki özerk şehri olup, Avrupa Birliği'nin (AB) tek kara sınırını Fas ile paylaşıyor. Bu şehirler, yıllardır düzensiz göçün ana kapılarından biri olarak öne çıkıyor. Özellikle 17-18 Mayıs 2021 tarihlerinde, yaklaşık 10 bin kişi Fas tarafından kontrol edilen sınırdan Ceuta'ya geçmiş, büyük bir insani kriz yaşanmıştı. O dönemde birçoğu refakatsiz çocuk olan bu göçmenlerin bir kısmı sınır dışı edilirken, yüzlercesi Ceuta'da kalmıştı.
Şu anda Ceuta'da bulunan refakatsiz göçmen çocukların sayısının 500 civarında olduğu tahmin ediliyor. Bu çocukların çoğu, Fas'ın kuzeyindeki yoksul bölgelerden veya Sahra altı Afrika ülkelerinden geliyor. Ceuta'daki göçmen kabul merkezleri kapasitelerinin üzerinde hizmet vermeye çalışıyor; barınma, sağlık ve eğitim imkânları yetersiz kalıyor. Yerel yönetim, bu durumun şehirde toplumsal huzursuzluğa yol açtığını ve kaynakların tükendiğini belirtiyor.
Ceuta Özerk Yönetim Başkanı Juan Jesús Vivas, çocukların Fas'a iadesini savunarak, ailelerin bulunması ve çocukların menfaatleri doğrultusunda hareket edilmesi gerektiğini söylüyor. Ancak Madrid merkezi hükümeti, bu yaklaşımın uluslararası hukuka ve çocuk haklarına aykırı olduğunu vurguluyor. İspanya Göçmenlik Bakanı Elma Saiz, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, “Bu çocukları, güvenliklerini riske atacak şekilde sınır dışı etmek rezalettir. Onların korunması ve geleceğe umutla bakmalarını sağlamak bizim sorumluluğumuzdur” dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İspanya'nın bu hamlesi, Avrupa genelinde artan göçmen karşıtlığı ve aşırı sağın yükselişi döneminde, insan hakları ile göç yönetimi arasındaki dengeyi yeniden gündeme getiriyor. Avrupa Birliği, 2024 yılında kabul ettiği yeni Göç ve İltica Paktı ile üye ülkeler arasında sorumluluk paylaşımını artırmayı hedefliyor. Ancak İspanya'nın kendi içinde yaşadığı bu kriz, AB'nin ortak göç politikasının ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.
Fas ile İspanya arasındaki ilişkiler, göçmen konusu üzerinden sık sık gerilime sahne oluyor. Fas, Batı Sahra konusundaki tavrını gerekçe göstererek, zaman zaman sınır kontrolünü gevşeterek İspanya'ya baskı yapmakla suçlanıyor. 2021'deki sınır geçişleri de bu bağlamda yaşanmıştı. İspanya hükümeti, Fas ile iş birliğini sürdürmek istese de, insan hakları örgütleri, çocukların ülkelerine geri gönderilmesinin onların hayatını tehlikeye atabileceği konusunda uyarıyor.
Öte yandan, Ceuta'daki durum, Avrupa'nın güney sınırındaki insani koşulları da gözler önüne seriyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve UNICEF, refakatsiz çocukların özel koruma ihtiyaçlarına dikkat çekiyor. UNICEF İspanya temsilcisi, “Bu çocukların çoğu şiddet, istismar ve istismara maruz kalma riskiyle karşı karşıya. Onları geri göndermek, bu riskleri daha da artıracaktır” ifadelerini kullandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin de benzer bir göçmen kriziyle karşı karşıya olduğu düşünüldüğünde, bölgesel bir önem taşıyor. Türkiye, Suriye ve diğer ülkelerden gelen milyonlarca mülteciye ev sahipliği yaparken, refakatsiz çocukların korunması konusunda uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmeye çalışıyor. İspanya'nın bu çocukları sahiplenme yaklaşımı, AB ülkelerinin göç politikalarına yönelik tartışmaları yeniden alevlendirebilir. Türkiye, AB'nin göç konusundaki tutumunu yakından izlerken, bu tür örnekler, insan hakları ve yük paylaşımı müzakerelerinde referans olarak kullanılabilir. Ayrıca, Akdeniz havzasındaki göç hareketliliği, Türkiye'nin de dahil olduğu bölgesel iş birliği mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
