Yemen'deki Husi hareketi, son yıllarda kazandığı askeri başarılar ve İran'ın desteklediği "direniş ekseni" içindeki artan rolüyle, ABD-İran rekabetinde stratejik bir aktör haline geldi. Daha önce İran'ın en önemli vekili olarak görülen Lübnan Hizbullahı'nın yerini alabilecek kapasiteye ulaşan Husiler, şimdi bölgesel denklemde en üst sıraya yükseliyor. Bu değişim, Yemen iç savaşının ötesinde, Orta Doğu'nun güvenlik mimarisini yeniden şekillendiriyor.
Husilerin Yükselişi ve Direniş Ekseni
Husiler, 2014'ten bu yana Yemen'in başkenti Sanaa ve geniş bir bölümünü kontrol ediyor. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun yıllar süren müdahalesine rağmen geri çekilmeyen grup, 2022'de ateşkesle birlikte askeri ve siyasi konumunu sağlamlaştırdı. İran'ın teknik destek, silah ve eğitim sağladığı Husiler, balistik füze ve insansız hava aracı kapasitesini geliştirerek bölgesel güç projeksiyonu yapabilir hale geldi. Özellikle Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırılar, grubun küresel ticaret yollarını tehdit edebileceğini gösterdi.
Lübnan Hizbullahı, uzun süre İran'ın en güçlü vekili olarak kabul edildi. Ancak İsrail ile yaşanan son çatışmalar ve Suriye iç savaşında aldığı ağır kayıplar, Hizbullah'ın etkinliğini sorgulatıyor. Buna karşın Husiler, Yemen'deki coğrafi avantajı ve Suudi Arabistan'a doğrudan tehdit oluşturabilme kapasitesiyle öne çıkıyor. İran'ın "direniş ekseni" içindeki ağırlık merkezi, Lübnan'dan Yemen'e kayıyor gibi görünüyor.
Husilerin askeri gücü, sadece kendi bölgesinde değil, ABD ve İsrail'e yönelik saldırılarla da test edildi. 2023'ten itibaren Kızıldeniz'de İsrail bağlantılı gemilere yönelik operasyonlar, ABD donanmasını bölgeye çekti. Husiler, karadan denize füzeler ve İHA'larla uluslararası deniz trafiğini kesintiye uğratarak küresel ekonomiye maliyet yükledi. Bu durum, grubun sadece vekil bir güç değil, bağımsız hareket edebilen bir aktör olduğunu gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Husilerin yükselişi, İran'ın bölgesel stratejisinde bir kayma olduğunu işaret ediyor. Tahran, Hizbullah'ın İsrail karşısında zayıflaması ve Suriye'deki varlığının azalmasıyla, Yemen kartını daha etkin kullanmaya başladı. Husiler, Suudi Arabistan'ı güneyden tehdit ederek, İran'a karşı oluşturulan Körfez ittifakını zayıflatıyor. Aynı zamanda Kızıldeniz'deki varlıklarıyla Mısır ve Süveyş Kanalı üzerinden küresel ticareti baskılayabiliyorlar.
ABD için Husiler, doğrudan bir güvenlik tehdidi haline geldi. Washington, Husilere yönelik yaptırımları artırırken, Suudi Arabistan'a yönelik silah satışlarını gözden geçirdi. Ancak Husilerin dağlık coğrafyada konumlanması ve İran'dan aldığı destek, askeri çözümü zorlaştırıyor. Bölgesel aktörler ise Husilerle diyalog arayışında. Suudi Arabistan, 2023'te Husilerle doğrudan görüşmelere başladı ve kalıcı ateşkes için adımlar attı.
Husilerin ideolojik yapısı, İran'ın Şii eksenine uygun. Zeydi mezhebine mensup olan grup, İran'ın dini ve siyasi liderliğini kabul etmese de, stratejik çıkarlar ortak. Bu işbirliği, Husilerin meşruiyetini Yemen içinde artırırken, bölgesel düzeyde İran'ın elini güçlendiriyor. Ancak Husilerin tamamen İran kontrolünde olduğu iddiası tartışmalı; grup, kendi kararlarını alabilen özerk bir yapı sergiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Husilerin güçlenmesi, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Kızıldeniz'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin Afrika ve Asya'ya uzanan ticaret yollarını tehdit ediyor. Bab-el-Mendeb Boğazı'ndaki gerilim, Türk ihracatçıları için lojistik maliyetleri artırabilir. Ayrıca Yemen'deki Husi varlığı, Suudi Arabistan ile yürütülen normalleşme sürecinde Ankara'nın denge politikasını zorlaştırıyor. Türkiye, Husilerle doğrudan temas kurmaktan kaçınırken, İran'ın bölgesel yayılmacılığına karşı Körfez ülkeleriyle işbirliğini sürdürüyor. Uzun vadede, Husilerin meşru bir siyasi aktör olarak kabul edilmesi, Türkiye'nin Yemen politikasında yeni açılımlar gerektirebilir.
