Modern çağın en tehlikeli jeopolitik rekabetlerinden birinden dikkat çekici bir olasılık doğuyor: ABD ile İran arasında gerilimi azaltacak, ekonomik kanalları yeniden açacak, askeri tırmanışı durduracak ve sürekli çatışmadan uzak bir yol oluşturacak bir anlaşma potansiyeli. Dünya, bu iki ülke arasındaki yakınlaşma sinyallerini ve bunun bölgesel dengelere olası etkilerini yakından izliyor. Uzmanlar, bu anlaşmanın Ortadoğu'da yeni bir sayfa açabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ve İran arasındaki gerginlik, 1979'daki İran Devrimi'nden bu yana devam ediyor. Son yıllarda İran'ın nükleer programı, bölgesel milis gruplara verdiği destek ve ABD'nin yaptırımları iki ülkeyi sık sık karşı karşıya getirdi. Ancak diplomatik kaynaklara göre, son haftalarda Umman ve Katar arabuluculuğunda yürütülen gizli görüşmelerde olumlu işaretler alınıyor. İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlandırması ve ABD'nin bazı yaptırımları hafifletmesi masadaki seçenekler arasında yer alıyor.
İran'da cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası reformist eğilimlerin güçlenmesi ve dini lider Hamaney'in de pragmatik bir adım atabileceği konuşuluyor. Öte yandan ABD'de Biden yönetimi, selefi Trump'ın aksine diplomasiye öncelik veriyor. Bu ortam, uzun süredir ilk kez bir anlaşma ihtimalini mümkün kılıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Olası bir ABD-İran anlaşması, yalnızca iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu'yu etkileyecek. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi İran'ın bölgesel rakipleri, bu yakınlaşmadan endişe duyuyor. İsrail ise anlaşmayı kendi güvenliğine tehdit olarak görüyor ve Washington'u uyarıyor. Bununla birlikte Irak, Lübnan ve Suriye'de İran destekli grupların faaliyetleri azalabilir; Yemen'deki savaşın sona ermesi için yeni bir ivme doğabilir.
Küresel enerji piyasaları da anlaşmadan doğrudan etkilenecek. İran yaptırımlarının hafiflemesi halinde petrol arzı artacak ve fiyatlar baskılanabilecek. Bu da hem ABD'de hem de dünya genelinde enflasyonla mücadeleye katkı sağlayacak. Ayrıca Çin, Rusya ve Avrupa ülkeleri de bu süreci dikkatle izliyor; anlaşma küresel güç dengelerinde değişiklik yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasında dengeli bir ilişki sürdürmeye çalışıyor. Olası bir anlaşma, Türkiye'nin enerji ithalatında yeni bir kaynak anlamına gelebilir; İran doğalgazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması projelerine ivme kazandırabilir. Ayrıca Suriye ve Irak'ta Türk güvenliğini ilgilendiren konularda (PKK/YPG tehdidi, terör örgütleri) İran ile işbirliği imkanlarını artırabilir. Ancak İran-ABD anlaşmasının, Türkiye'nin bölgesel nüfuzunu sınırlaması riski de bulunuyor; Ankara'nın bu süreçte aktif diplomasi yürütmesi bekleniyor.
