İran, Tahran ile İslamabad arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından geçen 26 günlük sürede 80 milyon varilin üzerinde ham petrol ve petrol ürünü ihraç etti. Petrol tankerlerinin hareketlerini izleyen TankerTrackers platformu, bu ihracatın büyük bir kısmının Çin'e yapıldığını ve ABD yaptırımlarını delmek için kullanılan yöntemlerin yoğunlaştığını bildirdi. Bu rakam, İran'ın son yıllardaki en yüksek aylık ihracat seviyesine işaret ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
TankerTrackers verilerine göre, İran 80 milyon varillik ihracatın 65 milyon varilini ham petrol, 15 milyon varilini ise petrol ürünleri olarak gerçekleştirdi. Platform, bu ihracatın özellikle Şubat ayının son haftasında hızlandığını ve günlük ortalama 3,1 milyon varile ulaştığını belirtti. İran'ın petrol ihracatı, ABD'nin 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından uyguladığı yaptırımlar nedeniyle önemli ölçüde düşmüştü. Ancak son dönemde Tahran, yaptırımları aşmak için yeni yöntemler geliştirdi. Bunlar arasında tankerlerin konumlarını gizlemek, gemiden gemiye transfer yapmak ve üçüncü ülkeler üzerinden sevkiyat gerçekleştirmek yer alıyor. İran Petrol Bakanı Cevad Ovci, ülkenin petrol ihracatının yaptırım öncesi seviyelere yaklaştığını ve bu eğilimin devam edeceğini söyledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın artan petrol ihracatı, küresel petrol piyasalarında arz fazlası endişelerini artırdı. Brent petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 2'ye yakın düşüşle varil başına 82 doların altına geriledi. Analistler, İran'ın ihracatının özellikle Asya pazarında, başta Çin olmak üzere, rafineriler tarafından yoğun talep gördüğünü belirtiyor. Çin, İran'dan yaptırımları delerek petrol alan en büyük alıcı konumunda. ABD ise İran'ın ihracatını engellemek için yeni yaptırım paketleri hazırlığında. Öte yandan, İran'ın bu hamlesi, Suudi Arabistan ve Rusya gibi diğer büyük petrol üreticileriyle rekabeti de kızıştırıyor. OPEC+ grubu, üretim kotalarını belirlerken İran'ın artan ihracatını da dikkate almak zorunda kalacak. Bölgesel olarak ise İran'ın ekonomik canlanması, Yemen'deki Husilere verdiği desteği artırmasına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın petrol ihracatındaki bu artış, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını ithal ediyor ve İran'dan uygun fiyatlı petrol alımı yapma potansiyeline sahip. Ancak ABD yaptırımları nedeniyle bu ticaret sınırlı kalmıştı. Ankara, son dönemde Washington ile yaptırım muafiyeti konusunda görüşmeler yürütüyor. Öte yandan, İran'ın ekonomik güçlenmesi, bölgede nüfuz mücadelesini artırabilir ve bu durum Türkiye'nin Suriye, Irak ve Kafkaslar'daki çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, İran'ın artan petrol geliri, Türkiye ile İran arasındaki ticaret hacmini olumlu etkileyebilir.
