İran’ın üst düzey askeri yetkilisi General Muhammed Bakır Galibaf, ülke içinde ciddi görüş ayrılıklarının yaşandığı bir dönemde hem meydan okuyan bir üslup benimsedi hem de diplomasi yoluyla İran’ın çıkarlarının korunabileceğini savundu. Galibaf, Tahran’ın nükleer müzakereler ve bölgesel gerilimler konusunda hâlâ müzakere masasına oturmaya hazır olduğunun sinyalini verdi. Bu açıklama, Batı ile ilişkilerin yeniden şekillendiği ve İran iç siyasetinde reformistler ile muhafazakârlar arasındaki ayrışmanın derinleştiği bir döneme denk geldi.
Galibaf’ın Açıklamalarının Arka Planı
İran Meclis Başkanı ve aynı zamanda eski Devrim Muhafızları komutanlarından olan General Muhammed Bakır Galibaf, yaptığı konuşmada ülkenin karşı karşıya olduğu ekonomik yaptırımlar ve bölgesel tehditlere karşı dirençli olunması gerektiğini vurguladı. Ancak dikkat çeken nokta, Galibaf’ın diplomasiye atfettiği roldü: “Diplomasi, İran’ın çıkarlarını korumanın bir aracı olarak hâlâ masadadır. Kapıları kapatmadık.” Bu sözler, İran’ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin yeniden başlamasına yeşil ışık yakabileceği şeklinde yorumlandı. İran iç siyasetinde son dönemde reformist kanadın güç kaybettiği, muhafazakârların ise daha baskın hale geldiği biliniyor. Galibaf’ın kendisi de muhafazakâr cephenin önde gelen isimlerinden biri olarak kabul ediliyor.
İran, ABD’nin 2018’de nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından ağır ekonomik yaptırımlarla boğuşuyor. Ülke içinde yaptırımların hafifletilmesi için Batı ile yeniden müzakere masasına oturulmasını savunanlarla, daha sert bir duruş sergilenmesini isteyenler arasında derin bir uçurum var. Galibaf’ın bu dengeli mesajı, aslında her iki tarafı da memnun etme çabası olarak görülebilir. Özellikle İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile yaşadığı gerilimler, müzakerelerin önündeki en büyük engeller olarak duruyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran’ın diplomasiye açık kapı bırakması, sadece nükleer müzakereler açısından değil, aynı zamanda bölgesel güç dengeleri bakımından da kritik önem taşıyor. İran’ın Yemen, Suriye, Irak ve Lübnan’daki nüfuzu, Suudi Arabistan ve İsrail başta olmak üzere bölge ülkelerini endişelendiriyor. ABD’nin İran’a yönelik maksimum baskı politikası ise hâlâ yürürlükte. Ancak Washington’ın da son dönemde dolaylı görüşmeler için kapı araladığına dair sinyaller var. Galibaf’ın açıklamaları, bu gelişmelerin ışığında, mevcut kutuplaşmaya rağmen her iki tarafın da masadan tamamen kalkmadığını gösteriyor.
Öte yandan, İran’ın Rusya ile artan askeri işbirliği ve Ukrayna savaşında Moskova’ya verdiği destek, Batı ile ilişkilerde yeni bir gerilim alanı oluşturuyor. Galibaf, konuşmasında doğrudan Rusya’ya atıfta bulunmasa da, Tahran’ın çok yönlü dış politika stratejisine işaret etti. Bu durum, İran’ın Batı ile müzakereleri sürdürürken aynı zamanda Çin ve Rusya ile stratejik ittifakını derinleştirme politikasının bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’ın diplomasiye yeniden kapı aralaması, Türkiye için bir dizi fırsat ve risk barındırıyor. Tahran ile Ankara arasında özellikle Suriye ve Irak’ta sahadaki aktörlerin farklılığı nedeniyle zaman zaman gerginlikler yaşanıyor. Ancak iki ülke, terörle mücadele ve enerji konularında işbirliği potansiyelini de canlı tutuyor. Nükleer müzakerelerin tekrar başlaması, İran’a yönelik yaptırımların hafiflemesi anlamına gelebilir ki bu Türkiye’nin İran ile ticaretini ve doğal gaz ithalatını olumlu etkileyebilir. Bununla birlikte, bölgesel rekabetin azalması yerine şiddetlenmesi durumunda Türkiye kendini yeniden bir krizin ortasında bulabilir. Ankara’nın bu dengeli ve kırılgan süreci yakından izlemesi, hem diplomatik hem ticari çıkarları açısından hayati önem taşıyor.
