İran’ın eski dini lideri Ali Hamaney, bir hafta süren görkemli cenaze törenlerinin ardından Meşhed kentinde toprağa verildi. 85 yaşında hayatını kaybeden Hamaney, İmam Rıza Türbesi’ne defnedildi. Cenaze törenlerine İran’ın dört bir yanından milyonlarca yasta kişi katılırken, İran yönetimi Hamaney’in “devrimin mimarlarından” olduğu vurgusunu yaptı.
Cenaze törenleri ve katılım
Hamaney’in naaşı ilk olarak Tahran’da Üniversite Meydanı’nda halkın ziyaretine açıldı. Burada yüz binlerce kişi son vedasını yaptı. Daha sonra cenaze, başkentteki Musalla Camisi’nde kılınan namazın ardından Meşhed’e götürüldü. Meşhed’deki törene İran’ın Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve üst düzey askeri yetkililer katıldı. Devlet televizyonu, törenlere katılımın “tarihin en büyük cenaze törenlerinden biri” olduğunu duyurdu.
Hamaney’in cenazesi, İmam Rıza Türbesi’nin özel bir bölümünde, önceki dini lider Ruhullah Humeyni’nin mezarının yanına defnedildi. Bu sembolik yerleşim, Hamaney’in Humeyni’nin yolunu izleyen bir lider olarak anılmasını sağlamayı amaçlıyor. Cenaze sırasında İran Devrim Muhafızları ve güvenlik güçleri geniş önlemler aldı. Meşhed kenti, törenler süresince adeta kilitlenmiş durumdaydı.
Hamaney dönemi ve bölgesel yansımaları
Hamaney, 1989’da Humeyni’nin ölümünden sonra İran’ın dini lideri oldu ve ülkeyi 34 yıl yönetti. Bu dönemde İran, uluslararası yaptırımlar altında ekonomik zorluklar yaşarken, bölgesel nüfuzunu artırdı. Hamaney, nükleer program konusunda Batı’yla anlaşmazlık yaşadı ve Orta Doğu’da Suriye, Irak, Lübnan ve Yemen gibi ülkelerde milis güçlerini destekledi. Onun liderliği, İran’ın İsrail ve Suudi Arabistan’la rekabetini de derinleştirdi.
Hamaney’in ölümü, İran siyasetinde bir dönemin kapanması anlamına geliyor. Halefi, İran’ın en yetkili kurumu olan Uzmanlar Meclisi tarafından seçilecek. Şu an için en güçlü aday, mevcut Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi olarak gösteriliyor. Reisi, Hamaney’in sıkı bir müttefiki olarak biliniyor ve onun politikalarını sürdürmesi bekleniyor. Ancak İran’da siyasi ve dini çevreler arasında halefiyet konusunda gizli bir rekabet yaşandığı da ifade ediliyor.
Bölgesel açıdan Hamaney’in ölümü, Orta Doğu’da yeni bir güç boşluğu yaratabilir. İran’ın bölgesel müttefikleri ve düşmanları, Tahran’ın yeni dönemde nasıl bir dış politika izleyeceğini merak ediyor. Özellikle nükleer müzakereler, Yemen savaşı ve Suriye’deki durum, İran’ın gelecekteki liderliğinin alacağı kararlara bağlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hamaney’in ölümü, Türkiye-İran ilişkilerinde kısa vadede doğrudan bir değişiklik yaratmayabilir. Ancak İran’da yaşanacak olası bir liderlik mücadelesi, iki ülke arasındaki dengeleri etkileyebilir. Türkiye, özellikle Suriye, Irak ve Kafkaslar’da İran’la çeşitli alanlarda işbirliği ve rekabet içinde. İran’da istikrarın devam etmesi, Türkiye’nin bölgesel çıkarları açısından önemli. Ayrıca İran’ın nükleer programı ve yaptırımlar, Türkiye’nin enerji güvenliği ve ticari ilişkilerini doğrudan ilgilendiriyor. Bu nedenle Ankara, Tahran’daki gelişmeleri yakından izlemekte ve her iki tarafla da diyalog kanallarını açık tutmaktadır.
