İran yönetimi, ABD ile olası bir barış anlaşmasının eşiğinde kritik bir tercihle karşı karşıya. Tahran, nükleer programı ve bölgesel nüfuzu konusundaki mevcut meydan okuyucu tutumunu sürdürse de, masadaki anlaşmanın ülkeye yıllık 100 milyar dolara varan ekonomik fayda sağlayabileceği belirtiliyor. Uzmanlar, İran'ın bu büyük ekonomik potansiyeli kaçırmak istemediğini ancak iç siyasi dengeler ve dini liderlikteki muhafazakâr kanadın baskısı nedeniyle net bir tavır alamadığını vurguluyor.
ABD'nin önceki yönetimlerinden farklı olarak, mevcut yönetim İran ile kapsamlı bir anlaşmayı yeniden canlandırma niyetini gizlemiyor. Buna karşılık, İran Devrim Muhafızları başta olmak üzere sertlik yanlısı aktörler, herhangi bir anlaşmayı bozmak için ellerinden geleni yapıyor. Geçtiğimiz haftalarda gerçekleşen gizli müzakerelerde, Tahran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini düşürme ve bazı bölgesel milislere verdiği desteği sınırlama sözü verdiği ancak bu taahhütlerin henüz resmiyete dökülmediği belirtiliyor.
Ekonomik boyut ise daha dikkat çekici. İran Merkez Bankası verilerine göre, yaptırımlar nedeniyle ihracat geliri yıllık ortalama 40 milyar dolar azalan Tahran, anlaşma durumunda günde 3-4 milyon varil petrol satışına geri dönebilir. Ayrıca, İran'ın enerji, otomotiv ve altyapı sektörlerinde bekleyen onlarca projenin hayata geçmesiyle milyarlarca dolarlık yabancı yatırım akışı öngörülüyor. Ancak İranlı yetkililer, anlaşmanın sadece ekonomik kazanç boyutuna indirgenmemesi gerektiğini, ülkenin egemenlik haklarına saygı duyan bir anlaşma isteklerini tekrarlıyor.
Anlaşmanın Perde Arkası ve Bölgesel Dinamikler
İran ile ABD arasındaki müzakereler, dolaylı görüşmeler şeklinde Körfez ülkeleri ve İsviçre'de yoğunlaşmış durumda. Özellikle Umman ve Katar'ın arabuluculuk çabaları dikkat çekiyor. Buna rağmen, İran'ın batıya yönelik güvensizliği derin. 2015 nükleer anlaşmasından ABD'nin tek taraflı çekilmesi, Tahran'da anlaşmalarına güven duygusunu zedelemiş durumda. Bu nedenle, mevcut yönetim anlaşmanın Kongre tarafından onaylanması ve uluslararası hukukla güvence altına alınması koşulunu öne sürüyor.
Bölgesel boyutta ise İran ile Suudi Arabistan arasında son dönemde yaşanan yumuşama, anlaşma zemini hazırlıyor. Pekin'in arabuluculuğunda varılan mutabakat, İran'ın Yemen ve Suriye'deki politikalarında esneklik gösterebileceğine işaret ediyor. İsrail ise endişeli. Tel Aviv yönetimi, İran'ın nükleer altyapısını koruyarak anlaşmayı uzun vadeli bir aldatmaca olarak kullanacağı endişesini taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ABD arasında varılacak bir barış anlaşmasından hem ekonomik hem de stratejik açıdan etkilenecek. Anlaşma, İran üzerindeki yaptırımları kaldırabilir, bu da Türkiye ile İran arasındaki ticaret hacmini artırabilir. Aynı zamanda, enerji arzına erişimi genişletmesi beklenen bu gelişme, Güney Gaz Koridoru'ndaki rekabeti yeniden şekillendirebilir. Bölgesel güvenlik boyutunda ise İran'ın yumuşaması, Suriye ve Irak'ta Ankara'nın karşı karşıya olduğu PKK/YPG tehdidini dolaylı yoldan azaltabilir. Ancak Tahran'ın, ilerici bir anlaşma imzalaması durumunda bölgesel gücünü korumaya çalışacağı unutulmamalıdır. Türkiye, bu süreci yakından izleyerek hem ABD hem de İran ile diyaloğunu dengelemeyi sürdürecektir.
