İran Dışişleri Bakanlığı, İngiltere'nin İran Devrim Muhafızları Ordusu'nu (IRGC) 'ulusal güvenliğe tehdit' olarak tanımlama kararına sert tepki gösterdi. Tahran yönetimi, bu adımı 'haksız, provokatif ve uluslararası hukuka aykırı' olarak nitelendirdi. İngiltere İçişleri Bakanlığı'nın geçtiğimiz günlerde aldığı karar, IRGC'nin Birleşik Krallık'ta faaliyetlerini kısıtlıyor ve örgüt üyelerine yönelik yaptırımları artırıyor. Tahran'dan yapılan açıklamada, 'Bu tür adımlar bölgesel istikrarı daha da zedeler ve diyalog kanallarını kapatır' ifadeleri kullanıldı.
Gelişmenin arka planı
İngiltere'nin kararı, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine yönelik artan endişelerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Londra yönetimi, IRGC'nin Orta Doğu'da istikrarsızlaştırıcı roller oynadığını ve terör örgütlerini desteklediğini iddia ediyor. Özellikle Husiler, Hizbullah ve çeşitli Filistin gruplarına verilen destek, İngiltere'nin kararının gerekçeleri arasında sayılıyor. Buna karşılık Tahran, IRGC'nin meşru bir savunma kurumu olduğunu ve bu tür kararların İran'ın egemenliğine müdahale anlamına geldiğini savunuyor.
İngiltere'nin bu adımı, ABD'nin daha önce IRGC'yi terör örgütü listesine almasının ardından geldi. Trump yönetimi 2019'da bu kararı almış, Biden yönetimi ise aynı politikayı sürdürmüştü. Avrupa Birliği ülkeleri ise genellikle daha temkinli bir tutum sergiliyor; İngiltere'nin Brexit sonrası bağımsız dış politika izleme çabalarının bu kararda etkili olduğu belirtiliyor. İran ise bu kararı 'İsrail yanlısı lobilerin baskısı' olarak yorumluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, İran ile Batı arasındaki gerilimi daha da tırmandırma potansiyeli taşıyor. Nükleer müzakerelerin yeniden canlandırılması çabaları sürerken, İngiltere'nin bu adımı Tahran'ı masadan uzaklaştırabilir. İran, son haftalarda uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmış ve IAEA'nın denetimlerine kısıtlamalar getirmişti. Bölgesel olarak, İran'ın müttefiki olan gruplar (Lübnan Hizbullah'ı, Yemen'deki Husiler, Irak'taki Haşdi Şabi) bu kararı kınarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler İngiltere'ye destek sinyali verdi. İsrail ise kararı memnuniyetle karşılayarak, 'İran'ın terör ağına karşı mücadelede önemli bir adım' olarak nitelendirdi. Bu durum, Körfez'deki dengeleri de etkileyebilir; zira İran, İngiltere'nin bölgedeki askeri varlığına (Bahreyn'deki deniz üssü) misilleme yapabileceği sinyallerini verdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’a yönelik yaptırımlar ve diplomatik baskılarda genellikle dengeli bir politika izliyor. Bu gelişme, Türkiye’nin iki komşusu İran ve Irak arasındaki gerginliği artırabilir. Ayrıca, İran’a yönelik baskılar, Türkiye’nin enerji ithalatını (doğalgaz ve petrol) olumsuz etkileyebilir. Türkiye, İran’la ekonomik ilişkilerini sürdürmeye çalışırken, Batı’nın İran’a yönelik adımlarına karşı temkinli bir tutum sergiliyor. Bu kriz, NATO içinde de Türkiye’nin pozisyonunu zorlayabilir; zira Türkiye, İran’la sınır güvenliği ve terörle mücadele konularında işbirliği yapıyor.
