İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı, ABD ve İsrail'in ateşkes ihlallerine misilleme olarak Hürmüz Boğazı'nı kapatma seçeneğini masaya koydu. Üst düzey bir askeri komutan tarafından yapılan açıklamada, 'saldırganlığın' devam etmesi halinde daha ileri tedbirlerin alınacağı uyarısı yapıldı. Bu tehdit, bölgede tırmanan gerilimin yeni bir safhaya geçtiğine işaret ediyor ve küresel enerji arz güvenliğini doğrudan tehdit ediyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor.
Gelişmenin arka planı
İran'ın bu açıklaması, ABD ve İsrail'in Suriye ve Yemen'deki ateşkesleri defalarca ihlal ettiği yönündeki Tahran yönetiminin daha önceki suçlamalarının ardından geldi. İran genelkurmayı, özellikle son iki hafta içinde Ürdün sınırı yakınlarında düzenlenen hava saldırılarında İran destekli milislerin hedef alındığını iddia ediyor. Ayrıca, İsrail'in Gazze'deki Hamas'a yönelik operasyonlarının ateşkes hükümlerini ihlal ettiği belirtiliyor. Bu ihlallerin, Tahran'ın bölgedeki nüfuzunu zayıflatmaya yönelik koordineli bir çabanın parçası olduğu değerlendiriliyor. İran'ın tehdidi, askeri bir yanıt olmaktan çok, ekonomik bir silah olarak masada tutuluyor. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, sadece İran'a yönelik yaptırımları değil, aynı zamanda Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkelerinin petrol ihracatını da felç edecek bir hamle. Bu nedenle İran, bu tehdidi genellikle bir pazarlık kozu olarak kullanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel petrol fiyatlarında ani bir sıçramaya yol açabilir ve ekonomik durgunluk riskini artırabilir. ABD ve Avrupa Birliği, böyle bir senaryoya karşı stratejik petrol rezervlerini kullanmaya hazırlanırken, Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler alternatif nakliye yolları üzerinde çalışıyor. Ancak, boğazın kapatılması durumunda dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin kesintiye uğrayacağı tahmin ediliyor. Bu, 1973 petrol krizini andıran bir enerji şokuna neden olabilir. Bölgesel olarak, İran'ın bu adımı Yemen'deki Husilere verdiği desteği de pekiştirebilir. Husiler, Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarını artırmış durumda. Ayrıca, İsrail-İran arasındaki gölge savaşın açık çatışmaya dönüşme riski de artıyor. Uluslararası toplum, gerilimin düşürülmesi için diplomatik çabaları yoğunlaştırırken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde iki üyeye yönelik yaptırım kararları görüşülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının yaklaşık %70'ini ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasından doğrudan etkilenecektir. Petrol fiyatlarındaki olası artış, cari açığı büyütecek ve enflasyonist baskıları artıracaktır. Ancak Türkiye, Rusya ve Azerbaycan'dan alternatif enerji kaynaklarına yönelerek kısa vadede tampon oluşturabilir. Orta vadede, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi bu tür krizlerin önemini artırıyor. Siyasi olarak, İran'la ilişkileri dengede tutmaya çalışan Ankara, hem Batı ittifakı içinde kalmak hem de komşusuyla çatışmamak arasında hassas bir denge kurmak zorunda. Bu kriz, Türkiye'nin enerji arz güvenliği stratejilerini yeniden gözden geçirmesi gerektiğini gösteriyor.
