İran yönetimi, ABD ile yürütülen barış görüşmelerinde 'büyük ilerleme' kaydedildiğini duyururken, petrol fiyatları gerilemeye başladı ve küresel borsalar yükselişe geçti. Brent ham petrol vadeli işlemleri, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nı açmadığı takdirde İran'ı 'ele geçirmekle' tehdit etmesine rağmen değer kaybetti. Bu gelişme, piyasalarda jeopolitik risk priminin düştüğüne işaret ediyor.
Görüşmelerdeki ilerleme ve Trump'ın tehditleri
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, ABD ile dolaylı müzakerelerde 'somut adımlar' atıldığını ve tarafların anlaşmaya daha önce hiç olmadığı kadar yakın olduğunu belirtti. Kenani, 'Müzakerelerde ciddi bir ilerleme kaydedildi. Her iki taraf da ortak bir zemin bulma konusunda istekli görünüyor. Ancak henüz nihai bir anlaşmaya varılmış değil' ifadelerini kullandı. Bu açıklama, piyasalarda iyimserliği artırdı.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı uluslararası denizciliğe açmaması halinde 'benzeri görülmemiş bir askeri müdahaleyle' karşı karşıya kalacağını söyledi. Trump, 'İran eğer boğazı açmazsa, onu tamamen ele geçireceğiz. Bu bir tehdit değil, bir uyarıdır' dedi. Ancak piyasa aktörleri, Trump'ın söylemi ile sahadaki gerçeklik arasında bir fark olduğunu düşünüyor.
Uzmanlara göre, ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikası sonuç vermiş değil. İran, kendi savunma sanayisini geliştirerek ve bölgesel müttefikleri aracılığıyla etki alanını koruyor. Trump'ın tehditleri daha çok iç siyasete yönelik bir söylem olarak değerlendiriliyor.
Piyasalar ve bölgesel boyut
Brent petrol varil fiyatı, İran'ın açıklamalarının ardından yüzde 2'ye yakın düşüşle 72 doların altına geriledi. Analistler, düşüşte İran'ın olumlu mesajlarının yanı sıra küresel ekonomik yavaşlama endişelerinin de etkili olduğunu belirtiyor. Asya ve Avrupa borsaları ise yükselişle günü tamamladı. Japonya'da Nikkei endeksi yüzde 1,5, Almanya'da DAX yüzde 0,8 değer kazandı. ABD borsalarında da vadeli işlemler artıda seyrediyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran'ın boğazı kapatma tehdidi, küresel enerji piyasalarında fiyat dalgalanmalarına neden oluyor. Ancak bu kez İran'ın diplomatik kanalları zorlaması, arz kesintisi riskini azalttı.
Uzmanlar, İran-ABD ilişkilerinde bir yumuşama olması halinde, İran'a yönelik yaptırımların hafifleyebileceğini ve bunun küresel petrol arzını artırarak fiyatları daha da aşağı çekebileceğini öngörüyor. Ancak henüz anlaşma sağlanmış değil ve müzakerelerin çökmesi durumunda petrol fiyatlarının yeniden yükselebileceği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için hayati önem taşıyan enerji fiyatları açısından olumlu bir sinyaldir. Türkiye, petrol ve doğal gaz ihtiyacının büyük bir kısmını ithal etmektedir; petrol fiyatlarındaki düşüş, cari açığın azalmasına ve enflasyonun kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir. Ayrıca İran ile ABD arasındaki gerilimin azalması, bölgesel istikrarı olumlu etkileyebilir. Türkiye, hem İran hem de ABD ile ilişkilerini dengelemeye çalışırken, bu süreçte ekonomik ve diplomatik fırsatlar doğabilir. Ancak anlaşmanın henüz kesinleşmediği ve Trump'ın tehditlerinin devam ettiği unutulmamalıdır.
