İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Pakistan'ın arabuluculuğunda imzalanan mutabakat zaptının (MoU) uygulanmasından ABD'nin sorumlu olduğunu belirterek, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının durdurulması çağrısında bulundu. Arakçi, bu açıklamayı Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin ve diğer bölgesel mevkidaşlarıyla yaptığı telefon görüşmelerinin ardından yaptı. İranlı bakan, ABD'nin bölgedeki istikrarsızlığı körüklediğini ve Tahran ile Washington arasında varılan anlaşmanın uygulanması için gerekli adımları atmadığını savundu.
Mutabakat Zaptının Arka Planı ve ABD'nin Rolü
Pakistan'ın ara buluculuğunda İran ile ABD arasında varıldığı iddia edilen mutabakat zaptı, nükleer müzakereler ve bölgesel güvenlik konularını kapsıyor. Arakçi, bu anlaşmanın uygulanmasının ABD'nin taahhütlerine bağlı olduğunu vurguladı. İran, geçmişte de benzer anlaşmaların ABD tarafından ihlal edildiğini iddia ediyor. Özellikle 2015 nükleer anlaşmasından ABD'nin tek taraflı çekilmesi, Tahran'ın Washington'a olan güvensizliğini artırmış durumda. Arakçi, ayrıca İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının bölgesel barışı tehdit ettiğini ve uluslararası toplumun bu saldırıları durdurması gerektiğini söyledi.
İran Dışişleri Bakanı, Irak ve diğer bölgesel ülkelerle yaptığı görüşmelerde, İsrail'in Lübnan'daki eylemlerinin Hizbullah'ı hedef aldığını ve bu durumun geniş çaplı bir savaşa yol açabileceği uyarısında bulundu. Arakçi, Tahran yönetiminin Lübnan'ın güvenliğine verdiği önemi yineleyerek, İsrail'e karşı her türlü desteği vermeye hazır olduklarını ifade etti. Bu açıklamalar, İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla etkisini artırma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Tansiyon Yükseliyor
İran'ın bu çıkışı, Orta Doğu'da tırmanan gerilimin yeni bir aşamaya geldiğini gösteriyor. İsrail'in Lübnan'daki hava saldırıları, Hizbullah'ın askeri altyapısını hedef alırken, sivil kayıplar da artıyor. Uluslararası toplum, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşmesinden endişe ediyor. ABD, resmi olarak İsrail'in kendini savunma hakkını desteklerken, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine karşı yaptırımları sürdürüyor. Pakistan'ın arabuluculuk çabaları ise henüz somut bir sonuç vermiş değil.
Analistler, İran'ın ABD'yi mutabakat zaptını uygulamaya çağırmasını, Tahran yönetiminin diplomatik kanalları açık tutma arzusu olarak yorumluyor. Ancak ABD'nin mevcut yönetimi, İran'la kapsamlı bir anlaşmaya varmakta isteksiz görünüyor. Bu durum, bölgedeki dengeleri daha da karmaşık hale getiriyor. İran'ın Lübnan çağrısı, aynı zamanda İsrail-Hizbullah çatışmasının yayılma riskini artırıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri ise çatışmanın dışında kalmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Orta Doğu politikası açısından kritik bir döneme işaret ediyor. Ankara, İsrail-Lübnan hattında tırmanan gerilimin doğrudan sınır komşusu Suriye'ye sıçramasından ve bölgesel istikrarı bozmasından endişe duyuyor. Türkiye, özellikle Lübnan'daki siyasi ve insani krizlerde arabuluculuk rolü oynarken, İran-ABD anlaşmasının başarısız olması halinde Doğu Akdeniz'deki enerji güvenliği ve göç akışları olumsuz etkilenebilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki ABD ile ilişkilerinde İran faktörü, YPG/PKK ve F-16 tedariki gibi konularla bağlantılı olarak gündeme gelebilir. Ankara, bölgesel barışı korumak için diplomatik girişimlerini sürdürmeli.
