İran'ın Basra Körfezi'ndeki stratejik adaları Kiş (Qeshm) ve Harg (Kharg) Adaları'nda 25 Mart 2025 sabahı peş peşe patlama sesleri duyuldu. Yerel kaynaklara göre, sarsıntıların kaynağı henüz belirlenemezken, adalarda yaşayanların panik içinde bölgeyi terk etmeye çalıştığı bildiriliyor. Kiş Adası, İran'ın en büyük adası olup Hürmüz Boğazı'na hakim konumda; Harg Adası ise İran ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ının geçtiği dünyanın en büyük açık deniz petrol terminaline ev sahipliği yapıyor. Patlamaların askeri bir tatbikat, sabotaj veya İsrail-ABD operasyonu olabileceği yönünde çelişkili iddialar ortaya atılıyor. İran devlet televizyonu olayı doğrularken, resmi bir açıklama yapılmadı.
Gelişmenin Arka Planı: Hürmüz Boğazı'nda Gerilim Tırmanıyor
Son haftalarda İran ile ABD arasında nükleer müzakerelerin yeniden başlaması gündemdeyken, İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik olası bir saldırı hazırlığı yaptığına dair istihbarat raporları sızmıştı. Harg Adası'nın vurulması, İran'ın ekonomik can damarını hedef alan bir operasyon anlamına geliyor. Daha önce Eylül 2023'te benzer patlamalar kaydedilmiş, ancak İran bunları 'deprem' olarak açıklamıştı. Bu kez patlamaların sıklığı ve eş zamanlılığı dikkat çekiyor. Bölgede konuşlu ABD Donanması'na ait uçak gemisi grupları ve İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne ait savaş uçaklarının hareketliliği, uluslararası koalisyonun olası bir müdahalesine işaret ediyor olabilir.
Öte yandan, İran Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'nda deniz tatbikatı başlattığı ve bölgedeki tüm ticari gemilere uyarı mesajları gönderdiği öğrenildi. Bu adım, boğazın bloke edilmesi riskini gündeme getiriyor. Dünya ham petrol ticaretinin beşte biri bu boğazdan geçtiği için, olası bir kapanma küresel petrol fiyatlarını anında etkileyebilir. Patlamaların ardından Brent petrolün varil fiyatı 82 dolardan 86 dolara yükseldi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol Piyasaları ve İttifaklar
Harg Adası'ndaki petrol terminali, günlük 2.5 milyon varil kapasitesiyle dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 2'sini karşılıyor. Bu tesise yönelik herhangi bir hasar, Suudi Arabistan ve BAE'nin üretim artırma kararlarına rağmen piyasalarda paniğe yol açabilir. İran'ın bu saldırıyı ABD-İsrail ittifakına bağlaması durumunda, Tahran yönetiminin Yemen'deki Husiler ve Lübnan'daki Hizbullah aracılığıyla karşılık vermesi bekleniyor. Nitekim son 24 saatte Yemen'den Suudi Arabistan topraklarına yönelik insansız hava aracı saldırılarında artış yaşandı.
Çin'in, İran'ın en büyük petrol alıcısı olduğu göz önüne alındığında, Pekin yönetiminin tarafları sakinleştirmek için diplomatik girişimler başlattığı bildiriliyor. Rusya ise patlamaları 'provokasyon' olarak nitelendirirken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantıya çağrıldı. Avrupa Birliği, gerilimin düşürülmesi çağrısı yaparken, ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) herhangi bir operasyon düzenlemediklerini açıkladı. Ancak bu açıklama, İsrail'in tek başına hareket etmiş olabileceği ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kritik. İran'dan doğal gaz ithal eden Türkiye, Harg'daki bir aksama durumunda alternatif tedarikçilere yönelmek zorunda kalabilir; bu da maliyetleri artırabilir. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'nın olası kapanması, Türkiye'nin Körfez ülkeleriyle ticaretini ve enerji nakil hatlarını (örneğin Kerkük-Yumurtalık) sekteye uğratabilir. Türkiye, hem NATO müttefiki ABD-İsrail bloğu hem de İran ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, bu tür krizler Ankara'yı zorlu bir diplomatik tercihle karşı karşıya bırakabilir. Dışişleri Bakanlığı'nın yapacağı açıklamalar, Türkiye'nin bu krizdeki pozisyonunu belirleyecek.
