ABD ile İran arasında Basra Körfezi'nde artan gerilim ve sıcak çatışmalar, Tahran yönetiminde karar alma mekanizmalarının yeniden şekillenmesine yol açtı. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan askeri hareketlilikte, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) ön plana çıktığı görülüyor. Tahran yönetiminden yapılan resmi açıklamalarda, hükümet ve Devrim Muhafızları'nın aynı hedef doğrultusunda hareket ettiği belirtilse de, sahadaki tablo güç dengelerinin değiştiğini ortaya koyuyor.
Devrim Muhafızları'nın artan rolü
İran Anayasası'na göre ülkenin silahlı kuvvetleri iki ana koldan oluşuyor: Düzenli Ordu (Arteş) ve Devrim Muhafızları. 1979 İslam Devrimi'nden sonra kurulan IRGC, ideolojik bağlılığı ve rejimi koruma misyonuyla öne çıkıyor. Son haftalarda ABD ile yaşanan çatışmalarda, özellikle deniz operasyonlarında IRGC'nin komuta yapısı daha belirgin hale geldi. Hürmüz Boğazı'ndaki devriyeler, ABD savaş gemilerine yönelik tacizler ve insansız hava araçlarının düşürülmesi gibi olaylarda IRGC'nin doğrudan rol aldığı bildiriliyor.
İran hükümet sözcüsü Ali Bahadori Jahromi, yaptığı açıklamada "Devrim Muhafızları ile hükümet arasında herhangi bir görüş ayrılığı yoktur. Ülkenin çıkarları doğrultusunda tek yumruk halinde hareket ediyoruz" ifadelerini kullandı. Ancak analistlere göre, IRGC'nin siyasi ve askeri kanatları arasındaki çizgi giderek bulanıklaşıyor. Özellikle ABD'nin yaptırımları ve askeri baskısı altında, İran'da "sertlik yanlıları" olarak bilinen IRGC'nin pozisyonu güçleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'da karar mekanizmasındaki bu kayma, sadece ABD ile doğrudan çatışmayı değil, aynı zamanda bölgedeki vekalet savaşlarını da etkiliyor. Yemen'deki Husiler, Lübnan'daki Hizbullah ve Suriye'deki Şii milisler üzerinde IRGC'nin nüfuzu biliniyor. Şimdi bu grupların ABD ve müttefiklerine karşı daha aktif hale gelmesi bekleniyor. Öte yandan, İran'ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerde de IRGC'nin söz sahibi olması, uluslararası toplumun endişelerini artırıyor. Batılı diplomatlar, Tahran'da siyasi hiyerarşinin bozulmasının müzakere sürecini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 1600 km'lik kara sınırına ve derin tarihi, kültürel bağlara sahip. İran'da karar mekanizmasının Devrim Muhafızları lehine değişmesi, özellikle sınır güvenliği ve terörle mücadele açısından risk oluşturuyor. PKK/KCK'nın İran kolu PJAK'ın faaliyetleri, iki ülke arasında zaman zaman gerginliğe neden oluyor. Ayrıca, İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikalarındaki belirsizlikler, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini de etkileyebilir. Türkiye, bu gelişmeler karşısında dengeli bir dış politika izlemeye çalışırken, ABD ile İran arasındaki gerilimin doğrudan çatışmaya dönüşmemesi için diplomatik girişimlerini sürdürmesi bekleniyor.
