İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, ülkede mahkum edilen 2 bin 200’den fazla kişi için af ve ceza indirimi kararını onayladı. İran resmi haber ajansı IRNA’nın bildirdiğine göre, İran Yargı Erki Başkanı Muhsin Ejei’nin önerisi üzerine alınan karar, Devrim Lideri’nin af yetkisini kullanmasıyla yürürlüğe girdi. Ancak İran Adalet Bakanı Emin Hüseyin Rahimi, affın kapsamı dışında kalan suçları net bir şekilde sıraladı: güvenlikle ilgili suçlar, casusluk, ulusal güvenliğe karşı eylemler ve kamu düzenini bozan suçlar affedilmeyecek. Ayrıca, terörle bağlantılı suçlar, silahlı isyan ve yabancı istihbarat servisleriyle işbirliği de affın dışında bırakıldı.
Gelişmenin arka planı: İç baskılar ve uluslararası meşruiyet arayışı
İran’da 2022 sonlarında Mahsa Amini’nin gözaltında ölümünün ardından başlayan kitlesel protestolar, yönetimi ciddi bir meşruiyet kriziyle karşı karşıya bıraktı. Tahran yönetimi, binlerce protestocuyu tutuklamış, bazılarını idama mahkum etmişti. Bu adım, rejimin uluslararası alandaki imajını düzeltme ve içerideki toplumsal gerilimi azaltma çabası olarak değerlendiriliyor. Hamaney’in her yıl belli dönemlerde (İslam Devrimi’nin yıl dönümü veya dini bayramlar öncesinde) af yetkisini kullandığı biliniyor. Ancak bu kez kapsamın genişletilmesi, Tahran’ın hem içe dönük bir jest hem de uluslararası kamuoyuna yönelik bir sinyal olduğu yorumlarına yol açıyor. Af, eski yargıtay başkanı Sadık Larijani’nin yargıdan sorumlu müsteşar olarak atanmasının ardından gelen ilk büyük çaplı adımlardan biri. Uzmanlara göre, bu hareket yargı sisteminde ‘ılımlılaşma’ sinyali olarak okunabilir; ancak muhalefet ve insan hakları örgütleri affın sadece küçük suçları kapsadığını, siyasi mahkumların çoğunun bu kapsam dışında kaldığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran’ın yumuşak güç arayışı
İran, Batı’yla nükleer müzakerelerin yeniden canlandırılması ve ekonomik yaptırımların hafifletilmesini hedeflerken, bu tür insani adımlar dikkatle izleniyor. Tahran, özellikle Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler nezdinde insan hakları konusunda eleştirilere maruz kalıyor. Af kararı, İran’ın bu eleştirilere karşı bir yanıt olarak algılanabilir. Ancak kararda, güvenlik suçlarının affedilmemesi, İran’ın temel güvenlik doktrini ve rejim istikrarı konusundaki hassasiyetini ortaya koyuyor. Bölgesel olarak, İran’ın bu tür iç siyasi hamleleri, özellikle Irak, Lübnan ve Yemen’deki nüfuzunu koruma stratejisiyle de ilişkilendiriliyor. Tahran yönetimi, bir yandan toplumsal muhalefeti baskılarken bir yandan da uluslararası meşruiyetini artırmak için adımlar atıyor. Bu ikili oyun, İran’ın hem baskıcı hem de diplomatik unsurları bir arada kullanan dış politika yaklaşımının bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’daki bu af kararı, Türkiye ile İran arasındaki ikili ilişkileri doğrudan etkileyecek bir gelişme olmasa da, bölgesel istikrar açısından önemli. İran’daki toplumsal huzursuzluğun azalması, komşu ülkeler başta olmak üzere bölgesel güvenliğe olumlu yansıyabilir. Ancak af kapsamı dışında kalan siyasi mahkumlar, İran’daki insan hakları durumunun kalıcı olarak iyileşmediğini gösteriyor. Türkiye, İran’la enerji ticareti ve güvenlik işbirliği başta olmak üzere birçok alanda hassas bir denge yürütüyor. Bu nedenle, İran’daki iç gelişmeler Türkiye’nin bölgesel politikalarını ve özellikle Kuzey Irak, Suriye ve Kafkaslar’daki angajmanını etkileyebilecek nitelikte. Türk diplomatlar, Tahran’daki iç siyasi dalgalanmaları yakından takip ederek Ankara’nın çıkarlarını korumaya çalışıyor.
